Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.
Có thể lấy lại, nhưng không ai bảo đảm được. Lấy lại được hay không tùy vào hai điều: có xác định được người phải chịu trách nhiệm không, và người đó còn tài sản đứng tên mình không. Có ba con đường pháp lý chính: trình báo và yêu cầu truy tố hình sự; sau khi vụ án được truy tố thì kiện dân sự kèm theo vụ án hình sự, hoặc kiện dân sự riêng; và khi cần, xin tòa kê biên tạm thời để giữ tài sản trước. Quyền yêu cầu bồi thường do hành vi xâm phạm sẽ mất nếu không thực hiện trong hai năm kể từ khi bạn biết mình bị thiệt hại và biết ai phải bồi thường.
Tiền bị lừa có chắc chắn lấy lại được không?
Có thể, nhưng không ai bảo đảm được. Dù tòa tuyên kẻ lừa có tội, tiền cũng không tự quay về tay bạn; muốn lấy lại tiền vẫn phải có tài sản để thi hành án. Thường có hai điều quyết định kết quả. Thứ nhất, có xác định được kẻ lừa không: nếu chỉ biết tên tài khoản mạng hoặc tài khoản ngân hàng đứng tên hộ, sẽ khó biết phải kiện ai. Thứ hai, kẻ lừa còn tài sản không: nếu tiền đã bị rút ra hoặc chuyển qua nhiều lớp tài khoản, dù thắng kiện cũng có thể không có gì để thi hành.
Nếu tiền vừa chuyển đi và chưa bị rút, vẫn còn cơ hội chặn lại; nhưng việc này phụ thuộc vào cơ chế thông báo giữa ngân hàng và cảnh sát, chứ bạn không tự làm được. Theo quy định về những việc tổ chức tài chính và đơn vị cung cấp dịch vụ tài sản ảo phải làm để phòng chống tội phạm lừa đảo, người bị hại có thể trực tiếp đến bất kỳ ngân hàng hay tổ chức nhận tiền gửi nào trong giờ làm việc, báo rằng mình bị lừa, ký bản cam kết và gọi 165; cảnh sát phải đến tiếp nhận trong vòng hai giờ (Điều 28). Nếu tiền đã bị chuyển tiếp, tổ chức nhận tiền ban đầu phải báo cho tổ chức nhận tiếp theo để truy tìm (Điều 27). Nếu tiền đã bị phong tỏa, cơ quan cảnh sát tư pháp (司法警察機關, cơ quan điều tra hình sự) phải xác minh trong vòng 48 giờ để quyết định có đưa tài khoản vào diện cảnh báo hay không (Điều 30). Báo càng sớm, cơ hội càng lớn; cách làm cụ thể xem bài năm việc cần làm ngay khi bị lừa đảo đầu tư.
Có những con đường nào để đòi lại tiền?
Có ba con đường chính, có thể dùng cùng lúc: trình báo và yêu cầu truy tố hình sự; sau khi truy tố thì kiện dân sự kèm vụ án hình sự hoặc kiện dân sự riêng; và xin kê biên tạm thời để giữ tài sản trước.
| Con đường | Khi nào dùng được | Điều luật chính |
|---|---|---|
| Yêu cầu truy tố hình sự | Nộp cho công tố viên hoặc cán bộ cảnh sát tư pháp | Điều 232, 242 Bộ luật Tố tụng Hình sự |
| Kiện dân sự kèm vụ án hình sự | Từ khi vụ án được truy tố đến khi kết thúc phần tranh luận ở cấp xét xử thứ hai | Điều 487–488 Bộ luật Tố tụng Hình sự |
| Kiện dân sự riêng | Không cần đợi vụ án hình sự được truy tố | Điều 184–185 Bộ luật Dân sự |
| Kê biên tạm thời | Khi có nguy cơ sau này không thể hoặc rất khó thi hành án | Điều 522–523 Bộ luật Tố tụng Dân sự |
Yêu cầu truy tố hình sự như thế nào?
Người bị hại có quyền yêu cầu truy tố (Điều 232 Bộ luật Tố tụng Hình sự), bằng đơn viết hoặc trình bày bằng lời với công tố viên hay cán bộ cảnh sát tư pháp (司法警察官, người có thẩm quyền điều tra hình sự; Điều 242 khoản 1).
意圖為自己或第三人不法之所有，以詐術使人將本人或第三人之物交付者，處五年以下有期徒刑、拘役或科或併科五十萬元以下罰金（刑法第339條第1項）。
Tóm tắt không chính thức: Người nào có ý định chiếm trái pháp luật mà dùng thủ đoạn gian dối khiến người khác giao tài sản thì bị phạt tù đến năm năm, giam giữ ngắn hạn, và/hoặc phạt tiền đến 500.000 Đài tệ.
Nếu giả danh cơ quan nhà nước, có từ ba người trở lên cùng thực hiện, hoặc dùng mạng internet để lừa đại chúng, thì bị phạt nặng hơn theo Điều 339-4. Về nguyên tắc, lừa đảo không phải là tội chỉ truy tố khi có yêu cầu của người có quyền yêu cầu truy tố (告訴乃論); nhưng nếu xảy ra giữa vợ chồng, người thân trực hệ, người thân cùng chung tài sản và sống chung, những người khác có quan hệ huyết thống trong phạm vi năm bậc thân hoặc có quan hệ thân thích do hôn nhân trong phạm vi ba bậc thân (tính theo luật Đài Loan), thì chỉ truy tố theo yêu cầu (Điều 343 dẫn chiếu Điều 324 khoản 2 Bộ luật Hình sự), và phải yêu cầu trong sáu tháng kể từ khi biết thủ phạm (Điều 237 khoản 1 Bộ luật Tố tụng Hình sự). Trong giai đoạn điều tra, khi cần để bảo đảm việc truy thu, công tố viên có thể thu giữ ở mức phù hợp tài sản của bị cáo (ở Đài Loan gồm cả người đang bị điều tra) hoặc của người thứ ba (Điều 133 khoản 2). Với tài sản đã bị tịch thu hoặc truy thu, người đã có căn cứ thi hành án có thể xin được chi trả trong vòng một năm kể từ khi bản án có hiệu lực (Điều 473 khoản 1). Lấy lại được bao nhiêu trên thực tế vẫn tùy sự việc và tài sản còn lại.
Kiện dân sự kèm vụ án hình sự là gì?
Người bị thiệt hại do tội phạm có thể kiện dân sự ngay trong vụ án hình sự (附帶民事訴訟), đòi bị cáo và những người phải bồi thường theo luật dân sự khắc phục thiệt hại (Điều 487 khoản 1 Bộ luật Tố tụng Hình sự). Chỉ được nộp từ khi vụ án được truy tố đến khi kết thúc phần tranh luận ở cấp xét xử thứ hai, nhưng không được nộp trong khoảng từ khi kết thúc tranh luận ở cấp sơ thẩm đến khi có kháng cáo (Điều 488). Trong giai đoạn điều tra thì chưa nộp được.
- Dùng chung chứng cứ: Chứng cứ đã được điều tra trong vụ án hình sự được coi là cũng đã được điều tra trong vụ kiện dân sự kèm theo (Điều 499 khoản 1).
- Miễn án phí: Nếu vụ việc thật sự phức tạp, tòa có thể chuyển sang tòa dân sự; khi đó bạn được miễn án phí xét xử (裁判費) theo Điều 504 khoản 1–2. Chỉ khoản án phí này được miễn, không phải mọi chi phí tố tụng.
- Cần lưu ý: Nếu bị cáo được tuyên vô tội, miễn tố hoặc không thụ lý, vụ kiện dân sự kèm theo sẽ bị bác; nếu bạn xin chuyển vụ việc sang tòa dân sự thì phải nộp chi phí tố tụng (Điều 503 khoản 1 và 3).
Người có thể bị đòi bồi thường không chỉ là kẻ cầm đầu. Những người cùng xâm phạm trái pháp luật quyền của người khác phải liên đới bồi thường; người xúi giục và người giúp sức được coi như người cùng thực hiện (Điều 185 Bộ luật Dân sự).
Khi nào nên xin kê biên tạm thời?
Chủ nợ có quyền đòi tiền có thể xin kê biên tạm thời (假扣押) để giữ khả năng thi hành án về sau (Điều 522 khoản 1 Bộ luật Tố tụng Dân sự), nhưng phải có nguy cơ sau này không thể hoặc rất khó thi hành án (Điều 523 khoản 1). Bạn phải trình bày và chứng minh sơ bộ quyền đòi tiền và lý do cần kê biên; tòa có thể buộc nộp tiền bảo đảm rồi mới kê biên (Điều 526). Vụ kiện dân sự kèm vụ án hình sự cũng áp dụng tương tự quy định về kê biên tạm thời (Điều 491 Bộ luật Tố tụng Hình sự).
Cũng cần biết rủi ro. Nếu chưa khởi kiện vụ chính, theo đề nghị của bên bị kê biên, tòa phải buộc chủ nợ khởi kiện trong một thời hạn; quá hạn mà không kiện thì bên kia có thể xin hủy kê biên (Điều 529 Bộ luật Tố tụng Dân sự). Nếu việc kê biên bị hủy vì ngay từ đầu đã không đúng, chủ nợ phải bồi thường thiệt hại cho bên bị kê biên (Điều 531 khoản 1).
Người bị hại của tội phạm lừa đảo có được quy định riêng nào không?
Luật Phòng chống Tác hại của Tội phạm Lừa đảo (ban hành ngày 31/7/2024) định nghĩa "tội phạm lừa đảo" là các tội theo Điều 339-4 Bộ luật Hình sự, các tội theo Điều 43 hoặc 44 của chính luật này, và các tội khác mà khi xét xử được coi là một tội cùng với các tội đó (裁判上一罪; Điều 2). Tội lừa đảo thông thường chỉ theo Điều 339 không thuộc phạm vi này. Người bị hại của các tội phạm lừa đảo nói trên được hưởng:
- Khi kiện đòi bồi thường hoặc kháng cáo trong tố tụng dân sự, tạm thời chưa phải nộp chi phí tố tụng (訴訟費用); khi xin cưỡng chế thi hành án, tạm thời chưa phải nộp phí thi hành án (Điều 54 khoản 1).
- Khi xin kê biên tạm thời hoặc biện pháp tạm thời khác, tiền bảo đảm tòa yêu cầu không được vượt quá một phần mười giá trị đang tranh chấp (Điều 54 khoản 2).
- Nhiều người bị hại có cùng các căn cứ chính để đưa ra yêu cầu hoặc phản bác có thể chọn một hoặc vài người đứng ra khởi kiện thay cho cả nhóm (Điều 55).
- Nếu bạn đủ điều kiện xin trợ giúp pháp lý, cán bộ tư pháp và cảnh sát tư pháp phải cho bạn biết và giúp đỡ cần thiết (Điều 52).
Thời hiệu đòi bồi thường là bao lâu?
Quyền đòi bồi thường do hành vi xâm phạm sẽ mất nếu không thực hiện trong hai năm kể từ khi người có quyền biết mình bị thiệt hại và biết ai phải bồi thường; quá mười năm kể từ khi có hành vi xâm phạm thì cũng mất (Điều 197 khoản 1 Bộ luật Dân sự). Sau khi hết thời hiệu, nếu người phải bồi thường đã hưởng lợi, họ vẫn phải trả lại phần lợi đó theo quy định về được lợi không có căn cứ pháp luật (Điều 197 khoản 2). Khởi kiện, xin lệnh thanh toán hoặc xin hòa giải có thể làm gián đoạn thời hiệu (Điều 129). Thời hiệu bắt đầu từ lúc nào và gián đoạn có tác dụng ra sao còn tùy từng yêu cầu và sự việc cụ thể.
Vì sao thắng kiện rồi vẫn có thể không nhận được tiền?
Bản án thắng kiện là căn cứ để cưỡng chế thi hành án, không phải tiền mặt; nếu tiền đã bị rút ra hoặc chuyển ra nước ngoài, tài sản còn để thi hành có thể rất ít. Hãy cảnh giác với người tự nhận có thể "lấy lại tiền giúp" bạn: đây là chiêu lừa lần hai thường gặp. Trang chống lừa đảo của Cục Cảnh sát Quốc gia cảnh báo rằng những ai xưng là tin tặc hoặc văn phòng luật sư và nói có thể giúp lấy lại tiền bị lừa đều là lừa đảo lần hai; nếu lỡ bị lừa, hãy báo cảnh sát ngay, và muốn đòi lại tiền thì hãy đi theo thủ tục tố tụng chính thức.
Nguồn: Thông báo của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia 165 về lừa đảo thu hồi tiền ↗.
Khi nào nên hỏi luật sư?
Nếu bạn đã nắm được danh tính hoặc manh mối về tài sản của kẻ lừa, đang tính xin kê biên tạm thời hay kiện dân sự kèm vụ án hình sự, hoặc nhiều người bị hại muốn cùng đòi bồi thường, nên hỏi luật sư trước để cân nhắc thủ tục, chi phí và tiền bảo đảm. Bài viết chỉ là thông tin chung, không phải ý kiến pháp lý cho vụ việc cụ thể.
Mạng chống lừa đảo 165 của Cảnh sát Đài Loan: cảnh báo lời hứa giả giúp thu hồi tiền bị lừa ↗