Vay tiền không trả có phải là lừa đảo không?

Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.

Vay tiền không trả có đủ yếu tố tội lừa đảo không?

意圖為自己或第三人不法之所有，以詐術使人將本人或第三人之物交付者，處五年以下有期徒刑、拘役或科或併科五十萬元以下罰金（刑法第339條第1項）。

Tóm tắt không chính thức: Có ý định chiếm đoạt trái pháp luật mà dùng thủ đoạn gian dối để người khác giao tài sản là tội lừa đảo, có thể bị phạt tù đến năm năm, giam giữ ngắn hạn hoặc phạt tiền đến 500.000 Đài tệ; phạt tiền cũng có thể áp dụng kèm với tù hoặc giam giữ ngắn hạn.

Dùng cách đó để chiếm được lợi ích tài sản bất hợp pháp cho mình hoặc cho người thứ ba cũng bị xử như vậy, và hành vi chưa đạt cũng bị phạt (khoản 2–3). Các yếu tố gồm: người đó có ý định chiếm đoạt trái pháp luật cho mình hoặc người thứ ba, đã dùng thủ đoạn gian dối, và vì vậy người bị hại tin nhầm mà giao tiền, tài sản.

Các yếu tố này phải có ngay tại thời điểm vay. Nếu lúc vay người đó đã không thật lòng định trả, hoặc không có khả năng trả, mà vẫn bịa ra lý do không có thật để bạn đưa tiền, thì đó là thủ đoạn gian dối. Còn nếu lúc vay họ thật sự định trả, chỉ vì sau đó tình hình tài chính thay đổi nên không trả đúng hạn được, thì không có “ý định chiếm đoạt trái pháp luật” và “thủ đoạn gian dối”, nên không phạm tội lừa đảo.

Nếu người vay chỉ đơn giản là không trả nổi thì đây là quan hệ pháp lý gì?

Hợp đồng vay tài sản (消費借貸) là thỏa thuận trong đó một bên chuyển quyền sở hữu tiền cho bên kia, và bên kia cam kết trả lại vật cùng loại, cùng chất lượng, cùng số lượng (Điều 474 khoản 1 Bộ luật Dân sự). Người vay phải trả trong thời hạn đã thỏa thuận. Nếu không hẹn ngày trả, người vay có thể trả bất cứ lúc nào, còn người cho vay có thể đặt một thời hạn hợp lý từ một tháng trở lên để đòi (Điều 478).

Nếu nghĩa vụ có thời hạn cố định, người mắc nợ bị coi là chậm trả kể từ khi hết hạn. Nếu không có thời hạn, người mắc nợ đã được đòi mà vẫn không trả thì bị coi là chậm trả kể từ khi nhận được yêu cầu đòi (Điều 229 khoản 2 Bộ luật Dân sự). Với khoản nợ tiền, chủ nợ có thể đòi tiền lãi chậm trả theo lãi suất luật định, và nếu chứng minh được thiệt hại khác thì đòi bồi thường thêm (Điều 233). Đây là quan hệ đòi nợ dân sự; không vì tạm thời chưa trả được tiền mà thành vụ án hình sự.

Muốn khẳng định là bị lừa, nên chuẩn bị những chứng cứ gì?

Vì tội lừa đảo xoay quanh ý định và thủ đoạn gian dối ngay lúc vay, nên hãy gom lại: tin nhắn, cuộc trò chuyện lúc vay (người kia có bịa ra mục đích dùng tiền, tài sản bảo đảm hay nguồn trả nợ không có thật hay không); chứng từ chuyển khoản hoặc giao tiền; việc sau đó người kia có viện thêm lý do không thật để khất nợ hay không; và tiền thực tế đã đi đâu, có khớp với những gì họ nói lúc vay không. Chỉ riêng việc “đã xem mà không trả lời” hay “quá hạn chưa trả” thì chưa đủ chứng minh lúc vay họ có ý định chiếm đoạt.

Chỉ muốn lấy lại tiền thì có thủ tục dân sự nào nhanh gọn hơn yêu cầu truy tố hình sự không?

Nếu khoản bạn đòi là tiền, bạn có thể xin tòa ra lệnh thanh toán theo thủ tục đốc thúc (督促程序) của Bộ luật Tố tụng Dân sự (Điều 508 khoản 1). Đơn phải ghi rõ các bên, khoản đòi và số tiền, sự việc làm căn cứ đòi, và nêu rõ là xin tòa ra lệnh thanh toán (Điều 511). Tòa không gọi người mắc nợ đến hỏi, mà xem xét đơn rồi ra quyết định luôn (Điều 512).

Lệnh thanh toán ghi rõ người mắc nợ có 20 ngày kể từ khi nhận lệnh để phản đối; thời hạn này không được kéo dài. Nếu quá hạn mà không phản đối, chủ nợ có thể dùng lệnh thanh toán và giấy xác nhận lệnh đã có hiệu lực để xin cưỡng chế thi hành (Điều 514 và 516). Nếu người mắc nợ phản đối đúng hạn, lệnh mất hiệu lực trong phần bị phản đối, và đơn xin lệnh được coi như đơn khởi kiện hoặc đơn xin hòa giải (Điều 519 khoản 1). Nói cách khác, lệnh thanh toán hợp với trường hợp người kia không cãi về khoản nợ mà chỉ dây dưa không trả; nếu họ sẽ cãi là không có chuyện vay mượn, có thể vẫn phải kiện dân sự thông thường.

Lo người kia tẩu tán tài sản thì làm sao giữ lại?

Để bảo đảm sau này còn cưỡng chế thi hành được khoản đòi tiền, chủ nợ có thể xin tòa kê biên tạm thời (假扣押), nhưng phải có nguy cơ sau này không thể hoặc rất khó cưỡng chế thi hành (Điều 522 khoản 1 và 523 khoản 1 Bộ luật Tố tụng Dân sự). Điều kiện và rủi ro khi xin, xem phần giải thích kê biên tạm thời trong bài về lấy lại tiền bị lừa.

Bịa chuyện bị lừa để yêu cầu truy tố có rủi ro gì?

Theo Điều 169 khoản 1 Bộ luật Hình sự, ai vu cáo người khác với công chức có thẩm quyền nhằm khiến họ bị xử lý hình sự hoặc kỷ luật thì bị phạt tù đến bảy năm. Khi nộp đơn, bạn phải trình bày đúng sự thật về các cuộc trao đổi, giấy tờ và quá trình đưa tiền lúc vay. Dù sau này vụ việc không được xác định là lừa đảo, hoặc bạn đã hiểu sai bản chất pháp lý, thì cũng không đương nhiên là vu cáo. Chỉ khi biết rõ không có chuyện phạm tội mà vẫn bịa ra tình tiết người kia lừa mình, nhằm khiến họ bị xử lý hình sự, mới có thể phạm tội này.

Khi nào nên hỏi ý kiến luật sư?

Nếu bạn chưa chắc lời nói hay việc làm của người kia có phải là lừa đảo không, nên xin lệnh thanh toán hay kiện dân sự, hoặc đang tính xin kê biên tạm thời, hãy làm rõ sự việc và chứng cứ trước rồi mới quyết định. Bài viết này là thông tin chung, không phải ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể.