Người bị xâm hại tình dục được bảo vệ những gì?

Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.

Trước hết là an toàn, sau đó mới đến thủ tục

Nếu đang gặp nguy hiểm ngay lúc này ở Đài Loan, hãy gọi 110 báo cảnh sát. Nếu cần tư vấn, người đi cùng hoặc giới thiệu nơi hỗ trợ, hãy gọi đường dây bảo vệ 113: hoạt động 24 giờ, cả năm không nghỉ, miễn phí, tiếp nhận các trường hợp bạo lực gia đình, xâm hại tình dục, quấy rối tình dục, và có phiên dịch tiếng Việt. Mỗi thành phố, huyện đều có trung tâm phòng chống xâm hại tình dục; trung tâm phối hợp với các cơ quan để có đường dây điện thoại và cứu trợ khẩn cấp suốt ngày đêm, giúp bạn đi khám, giám định thương tích và thu thập chứng cứ, trị liệu tâm lý, tư vấn, bố trí chỗ ở khẩn cấp, tư vấn và hỗ trợ pháp lý (Điều 6 khoản 1).

Cơ sở y tế không được vô cớ từ chối khám chữa hoặc cấp giấy chứng nhận thương tích; khi khám phải có điều dưỡng đi cùng và phải bảo vệ sự riêng tư của bạn (Điều 14). Việc giám định thương tích và thu thập chứng cứ phải được bạn đồng ý bằng văn bản, trừ trường hợp làm theo Bộ luật Tố tụng Hình sự, hoặc bạn đang bất tỉnh, không thể bày tỏ ý kiến (Điều 17 khoản 1; Điều 11 khoản 2 Quy tắc thi hành).

Nguồn thông tin về đường dây: Bộ Y tế và Phúc lợi, giới thiệu đường dây bảo vệ 113 ↗.

Giữ kín danh tính: luật cấm công khai bạn là ai

Ai vì công việc mà biết tên, ngày sinh, nơi ở hay thông tin khác đủ để nhận ra người bị hại thì phải giữ bí mật, trừ khi luật có quy định khác. Văn bản mà cơ quan hành chính, cơ quan tư pháp công bố cũng không được tiết lộ các thông tin này (Điều 15 khoản 1, 3 Luật Phòng chống Tội phạm Xâm hại Tình dục).

Báo chí, truyền thông không được đưa tin hay ghi tên, thông tin nhận diện người bị hại; chỉ có ngoại lệ khi người bị hại đã thành niên tự đồng ý, hoặc công tố viên, tòa án thấy cần thiết theo luật (Điều 16 khoản 1). Ngoài truyền thông, bất kỳ ai cũng không được công khai hay tiết lộ các thông tin này (Điều 16 khoản 4). Thông tin nhận diện gồm cả ảnh, video, giọng nói, địa chỉ, tên hoặc quan hệ của người thân, trường, lớp đang học và nơi làm việc (Điều 10 Quy tắc thi hành). Vi phạm sẽ bị phạt tiền hành chính (罰鍰): đài phát thanh, truyền hình và các đơn vị truyền thông khác, cũng như người có nghĩa vụ giữ bí mật mà vi phạm, bị phạt từ 60.000 đến 600.000 Đài tệ; người ngoài truyền thông công khai hoặc tiết lộ mà không có lý do chính đáng bị phạt từ 20.000 đến 100.000 Đài tệ (Điều 47–48).

Có người đi cùng: bạn không phải đối mặt một mình

Nếu bạn đồng ý, người đại diện theo pháp luật, vợ hoặc chồng, người thân trực hệ, họ hàng bàng hệ trong phạm vi ba bậc thân (三親等, như anh chị em ruột, chú bác cô dì, cháu ruột), chủ gia đình, người nhà, bác sĩ, chuyên viên tâm lý, người tư vấn, nhân viên xã hội hoặc người bạn tin tưởng có thể có mặt cùng bạn khi điều tra hoặc xét xử và được phát biểu ý kiến (Điều 18 khoản 1). Quy định này không áp dụng nếu người đi cùng là người bị tình nghi, bị cáo (被告; luật Đài Loan dùng từ này ngay từ giai đoạn điều tra, tức gồm cả “bị can” theo cách gọi ở Việt Nam), hoặc công tố viên, cảnh sát tư pháp (司法警察, người làm nhiệm vụ điều tra hình sự) thấy việc họ có mặt gây cản trở điều tra (Điều 18 khoản 2).

Bạn cũng có thể xin cơ quan chủ quản thành phố, huyện cử nhân viên xã hội đi cùng; cơ quan không được từ chối, trừ khi rõ ràng không cần thiết (Điều 13 Quy tắc thi hành). Nếu người bị hại là trẻ em hoặc thiếu niên, cơ quan phải cử nhân viên xã hội đi cùng, trừ khi rõ ràng không cần thiết (Điều 18 khoản 3).

Hạn chế việc phải kể lại nhiều lần

Bộ Y tế và Phúc lợi có ban hành quy định tác nghiệp nhằm giảm việc người bị hại phải kể lại nhiều lần trong vụ xâm hại tình dục, để giảm số lần bạn bị hỏi từ lúc trình báo đến trước khi xét xử. Quy định này áp dụng cho người dưới 18 tuổi, người khuyết tật về tâm thần hoặc trí tuệ, và người bị hại khác có làm đơn xin áp dụng; trừ khi nhân viên xã hội gặp bạn trước buổi hỏi và đánh giá là không phù hợp hoặc không cần thiết.

Theo quy định này, buổi hỏi phải được ghi âm, ghi hình liên tục từ đầu đến cuối, về nguyên tắc hỏi xong trong một lần, có nhân viên xã hội đi cùng suốt buổi và được phát biểu ý kiến; công tố viên, thẩm phán nên xem trước bản ghi âm ghi hình để tránh triệu tập bạn hỏi lại cùng một chuyện. Đây là cơ chế hành chính; có áp dụng hay không vẫn được đánh giá theo từng vụ, và không bảo đảm sẽ không còn buổi hỏi nào khác.

Về mặt luật, nếu người bị hại là trẻ em hoặc người khuyết tật về tâm thần hoặc trí tuệ, thì khi cần thiết phải có người có chuyên môn phù hợp ở bên để hỗ trợ việc lấy lời khai và xét hỏi (Điều 19). Nếu người bị hại bị sang chấn thể chất, tinh thần do bị xâm hại đến mức không thể trình bày, thì lời khai trước đó trong quá trình điều tra có thể được dùng làm chứng cứ, với điều kiện chứng minh được có hoàn cảnh đặc biệt bảo đảm độ tin cậy và lời khai đó cần thiết để chứng minh sự việc phạm tội (Điều 26).

Được bảo vệ ra sao khi xét xử

• Xét xử kín: Vụ án xâm hại tình dục không được xét xử công khai, trừ khi người bị hại đã thành niên tự đồng ý và tòa thấy cần thiết (Điều 27 khoản 1).
• Hỏi cách ly: Tòa có thể hỏi người bị hại ở ngoài phòng xử, qua thiết bị truyền âm thanh, hình ảnh hoặc biện pháp cách ly phù hợp khác. Nếu người bị hại là trẻ em, thiếu niên, người khuyết tật về tâm thần hoặc trí tuệ, hoặc người bị sang chấn thể chất, tinh thần, mà việc bị hỏi trực tiếp tại phiên tòa có thể khiến họ không nói được tự do hoặc đầy đủ, thì tòa phải áp dụng biện pháp cách ly (Điều 23 khoản 1–2).
• Hạn chế câu hỏi không phù hợp: Bị cáo và luật sư bào chữa không được hỏi hay đưa ra chứng cứ về quan hệ tình dục của người bị hại với người khác ngoài bị cáo, trừ khi tòa thấy cần thiết (Điều 23 khoản 4). Mọi lời nói, cử chỉ mang tính phân biệt giới tính nhắm vào người bị hại đều phải bị tòa ngăn lại ngay (Điều 25).

Hỗ trợ chi phí và các hỗ trợ khác

Theo đơn của người bị hại, cơ quan chủ quản thành phố, huyện có thể hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh ngoài phạm vi bảo hiểm y tế toàn dân, chi phí giám định thương tích và thu thập chứng cứ, chi phí phục hồi tâm lý, chi phí tố tụng và phí luật sư (Điều 28 khoản 1). Ai được hỗ trợ, điều kiện và mức hỗ trợ do quy định của từng địa phương quyết định (Điều 28 khoản 2).

Sau khi công tố viên truy tố, người bị hại cũng có thể xin tham gia tố tụng. Luật Bảo vệ Quyền lợi Người bị hại do Tội phạm còn có dịch vụ bảo vệ và chế độ tiền bồi thường; xem Người bị hại có được tham gia vụ án hình sự không?

Tôi có phải tự nộp đơn yêu cầu truy tố không?

Trong chương các tội xâm phạm quyền tự chủ tình dục của Bộ luật Hình sự, chỉ những trường hợp ở Điều 229-1 mới cần người bị hại yêu cầu truy tố: phạm tội theo Điều 221 hoặc 224 đối với vợ hoặc chồng mình, và người dưới 18 tuổi phạm tội theo Điều 227. Các trường hợp khác không cần yêu cầu truy tố; công tố viên biết có nghi vấn phạm tội là phải bắt đầu điều tra ngay (Điều 228 khoản 1 Bộ luật Tố tụng Hình sự). Về thực tiễn, Phán quyết 115-Hsien-Pan-6 của Tòa án Hiến pháp (tháng 8/2026) cho rằng: trẻ em, thiếu niên bị hại thường không thể nói ra sự việc kịp thời, nhưng quy định về thời hiệu truy cứu tại Điều 80 Bộ luật Hình sự trước lần sửa đổi công bố ngày 2/2/2005 đã không tính đến điều này, nên trong phạm vi đó đã xâm phạm quyền tố tụng của các em, tức quyền yêu cầu nhà nước truy tố tội phạm. Phán quyết chỉ xét điều luật cũ đó, và chỉ với các tội xâm hại tình dục trẻ em, thiếu niên nêu trong phụ lục hai (附表二) của phán quyết. Phán quyết không có hiệu lực hồi tố: vụ nào theo quy định cũ đã hết thời hiệu thì không được truy cứu lại; vụ đang giải quyết trước khi có phán quyết mà theo cách tính cũ đã hết thời hiệu thì vẫn tính theo quy định cũ, trừ vụ án gốc đã dẫn đến phán quyết và được trả về xét lại. Điều 80 khoản 3, sửa đổi công bố ngày 22/7/2026, loại khỏi thời hiệu truy cứu khoảng thời gian trước khi người bị hại đủ 20 tuổi đối với các tội tại Điều 221–227, 228, 229, Điều 332 khoản 2 mục 2, Điều 334 khoản 2 mục 2 và Điều 348 khoản 2 mục 1. Theo Điều 8-2 khoản 2 Luật Thi hành Bộ luật Hình sự, quy định mới cũng áp dụng nếu thời hiệu đã bắt đầu nhưng chưa kết thúc trước khi quy định này có hiệu lực. Quy tắc đó không khôi phục thời hiệu đã hết; thời điểm phạm tội, tuổi của người bị hại và các căn cứ tạm dừng thời hiệu vẫn phải được đối chiếu trong từng vụ.

Khi nào nên hỏi ý kiến luật sư?

Bạn có thể ủy quyền cho luật sư làm người đại diện yêu cầu truy tố (Điều 236-1 Bộ luật Tố tụng Hình sự). Sau khi đã yêu cầu truy tố, bạn cũng có thể ủy quyền cho người đại diện đến phiên tòa phát biểu ý kiến (Điều 271-1). Trình bày thế nào, có xin tham gia tố tụng hay không, bạn đều có thể tìm hiểu trước rồi mới quyết định. Bài viết này là thông tin chung, không phải ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể.