Người nước ngoài bị hại tại Đài Loan: báo án có phiên dịch, dịch vụ bảo vệ và tiền bồi thường cho người bị hại

Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.

Không rành tiếng Trung, có báo án được không?

Được. Cục Cảnh sát Quốc gia (警政署) cho biết không giỏi tiếng Trung không ảnh hưởng đến việc báo án, vì cơ quan cảnh sát nào cũng đã lập danh sách phiên dịch để liên lạc. Vào ban đêm, hoặc khi trong danh sách không có người phù hợp, cảnh sát sẽ giúp gọi đường dây 1955 hoặc 1990 để nói chuyện ba bên, có người phiên dịch hai chiều. Theo bộ hỏi đáp về an toàn đời sống cho người nước ngoài của Cục Cảnh sát Quốc gia, đường dây 1990 phục vụ tiếng Trung, tiếng Anh và tiếng Nhật 24 giờ; tiếng Việt, tiếng Indonesia, tiếng Thái và tiếng Khmer phục vụ từ thứ Hai đến thứ Sáu, 9:00–17:00 (trừ ngày lễ).

Nếu tính mạng hoặc thân thể đang bị đe dọa, hãy gọi 110 trước. Nếu bị bạo lực gia đình, quấy rối tình dục hoặc bị theo dõi, đeo bám, bạn cũng có thể gọi Đường dây bảo vệ 113 (24 giờ, miễn phí); theo Cục Cảnh sát Quốc gia, 113 có phiên dịch 5 ngôn ngữ: tiếng Anh, tiếng Việt, tiếng Indonesia, tiếng Thái và tiếng Nhật. Cục Cảnh sát Quốc gia cũng lưu ý: nhân viên công ty môi giới lao động (人力仲介) không được làm phiên dịch trong vụ việc có liên quan đến công việc môi giới của chính họ.

Khi lấy lời khai, dự phiên điều tra hoặc ra tòa, có thể yêu cầu phiên dịch không?

Được. Điều 99 Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định người không hiểu ngôn ngữ phải có phiên dịch, và quy định này cũng áp dụng cho những người khác bị hỏi cung hoặc lấy lời khai. Điều 98 Luật Tổ chức Tòa án quy định nhân chứng và những người liên quan khác không thông thạo tiếng Hoa phổ thông (國語) sẽ có phiên dịch.

Hướng dẫn của Bộ Tư pháp (法務部) về việc cơ quan công tố sử dụng phiên dịch trong vụ án hình sự (檢察機關辦理刑事案件使用通譯應行注意事項) cũng áp dụng cho người yêu cầu truy tố (告訴人) và nhân chứng: công tố viên nên chủ động hỏi xem bạn có cần phiên dịch không; nếu bạn tự đưa người phiên dịch đến, công tố viên phải tìm hiểu người đó là ai, phiên dịch được đến đâu và có quan hệ gì với bạn (các mục 2, 3 và 7). Vì vậy, nếu người đi cùng làm phiên dịch là nhân viên môi giới hoặc người bên chủ sử dụng lao động, hãy nói rõ mối quan hệ này với công tố viên.

被告為聽覺或語言障礙或語言不通者，應由通譯傳譯之；必要時，並得以文字訊問或命以文字陳述。前項規定，於其他受訊問或詢問人準用之。但法律另有規定者，從其規定。（刑事訴訟法第99條）

Tóm tắt không chính thức: Bị cáo (被告 — luật Đài Loan dùng từ này ngay từ giai đoạn điều tra, tương đương cả “bị can” lẫn “bị cáo” ở Việt Nam) bị khiếm thính, khiếm ngôn hoặc không hiểu ngôn ngữ thì phải có phiên dịch; khi cần, có thể hỏi và trả lời bằng chữ viết. Quy định này cũng áp dụng cho những người khác bị hỏi cung hoặc lấy lời khai.

Thời hạn cư trú sắp hết nhưng vụ án chưa xong thì sao?

Nếu sắp hết thời hạn cư trú mà bạn vẫn cần ở lại, bạn phải xin gia hạn với Cục Di trú Quốc gia (Điều 31 khoản 1 Luật Xuất nhập cảnh và Di trú). Nếu trong thời hạn cư trú mà lý do cư trú không còn, về nguyên tắc Cục Di trú sẽ thu hồi giấy phép cư trú. Tuy nhiên, người bị hại hoặc nhân chứng trong vụ án hình sự cần ở lại để hỗ trợ điều tra hoặc xét xử, và được công tố viên hoặc thẩm phán xác nhận rằng việc họ có mặt hoặc làm chứng giúp ích cho vụ án, thì có thể được cho tiếp tục cư trú (Điều 31 khoản 4 mục 7 Luật Xuất nhập cảnh và Di trú). Cho hay không là do Cục Di trú xét. Nếu bạn lo lý do cư trú của mình (công việc, việc học hay hôn nhân) có thể chấm dứt trước khi vụ án kết thúc, hãy hỏi sớm, chẳng hạn qua đường dây 1990.

Quy định trên chỉ áp dụng khi bạn vẫn còn trong thời hạn cư trú. Nếu bạn vào Đài Loan bằng thị thực lưu trú ngắn hạn (停留簽證), bạn xin gia hạn lưu trú theo Điều 31 khoản 1 của Luật này và Điều 3 Quy định về lưu trú ngắn hạn, cư trú và thường trú của người nước ngoài (外國人停留居留及永久居留辦法). Nếu bạn vào theo diện miễn thị thực mà không thể rời Đài Loan trước khi hết hạn, bạn xin thị thực lưu trú tại Cục Lãnh sự Bộ Ngoại giao (外交部領事事務局) theo Điều 4 của cùng Quy định. Nếu người nước ngoài bị quá hạn lưu trú hoặc cư trú chính vì là người bị hại do tội phạm, cơ quan quản lý di trú phải giúp bảo vệ quyền cư trú hoặc định cư tại Đài Loan của họ, và phối hợp giúp thu xếp việc về nước sau đó (Điều 6 khoản 2 mục 5 Luật Bảo vệ Quyền lợi Người bị hại do Tội phạm (犯罪被害人權益保障法)).

移民署對於外國人於居留期間內，居留原因消失者，廢止其居留許可……但有下列各款情形之一者，得准予繼續居留：……七、刑事案件之被害人、證人有協助偵查或審理之必要，經檢察官或法官認定其到庭或作證有助於案件之偵查或審理。（入出國及移民法第31條第4項）

Tóm tắt không chính thức: Nếu lý do cư trú của người nước ngoài không còn trong thời hạn cư trú, Cục Di trú sẽ thu hồi giấy phép cư trú; nhưng người bị hại hoặc nhân chứng trong vụ án hình sự cần hỗ trợ điều tra, xét xử, được công tố viên hoặc thẩm phán xác nhận việc họ có mặt hoặc làm chứng là có ích, thì có thể được cho tiếp tục cư trú.

Về nước rồi, có thể ủy quyền cho người khác nộp đơn yêu cầu truy tố không?

Có. Bạn có thể ủy quyền cho người đại diện nộp đơn yêu cầu truy tố (告訴); nhưng nếu thấy cần, công tố viên hoặc cán bộ cảnh sát tư pháp (司法警察官, người có thẩm quyền điều tra hình sự) có thể yêu cầu chính bạn có mặt (Điều 236-1 khoản 1 Bộ luật Tố tụng Hình sự). Về thời hạn và thủ tục yêu cầu truy tố, xem 〈Muốn nộp đơn yêu cầu truy tố hình sự: tội chỉ truy tố theo yêu cầu, thời hạn 6 tháng và thủ tục〉. Nếu bạn định về nước khi hết hợp đồng lao động hoặc học xong mà vụ án vẫn chưa xong, hãy thu xếp việc ủy quyền từ trước.

Các dịch vụ bảo vệ theo Luật Bảo vệ Quyền lợi Người bị hại do Tội phạm chỉ được cung cấp tại Đài Loan (Điều 15 khoản 3). Nếu bạn không thể tự nộp đơn xin tiền bồi thường, bạn có thể ủy quyền cho người đại diện nộp thay (Điều 55 khoản 1).

Người nước ngoài có được xin tiền bồi thường cho người bị hại do tội phạm không?

Luật Bảo vệ Quyền lợi Người bị hại do Tội phạm xác định ai được xin dựa trên loại thiệt hại và nơi xảy ra tội phạm, chứ không dựa trên quốc tịch: người thân của người chết do hành vi phạm tội, người bị thương tích nặng (重傷) và người bị xâm hại quyền tự quyết về tình dục đều có thể xin tiền bồi thường cho người bị hại do tội phạm (犯罪被害補償金) (Điều 50). Đây là khoản tiền do nhà nước xét chi, khác với tiền người phạm tội phải bồi thường. “Hành vi phạm tội” ở đây là hành vi bị pháp luật Đài Loan quy định hình phạt, thực hiện trong lãnh thổ Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan), hoặc trên tàu thuyền, tàu bay của Trung Hoa Dân Quốc ở ngoài lãnh thổ (Điều 3 mục 1).

Trong các Điều 50 đến 57, chỉ khoản bồi thường cho công dân Đài Loan bị hại chết ở nước ngoài (境外補償金) mới đòi hỏi điều kiện “công dân có hộ tịch tại khu vực Đài Loan” (Điều 52 khoản 1 mục 4, Điều 54). Nếu đã có thể yêu cầu chi trả hoặc bồi thường theo Luật Bảo hiểm Trách nhiệm Bắt buộc đối với Xe cơ giới (強制汽車責任保險法) thì không được xin khoản này (phần loại trừ của Điều 50). Đơn phải nộp bằng văn bản cho Hội đồng thẩm định (審議會) ở nơi xảy ra tội phạm (Điều 62 khoản 1). Về mức tiền và thời hạn, xem 〈Người bị hại có thể tham gia tố tụng hình sự không?〉.

因犯罪行為被害致死亡者之遺屬、致重傷者及性自主權遭受侵害之人，得申請犯罪被害補償金。但依強制汽車責任保險法得請求給付或補償者，不適用之。（犯罪被害人權益保障法第50條）

Tóm tắt không chính thức: Người thân của người chết do hành vi phạm tội, người bị thương tích nặng và người bị xâm hại quyền tự quyết về tình dục có thể xin tiền bồi thường cho người bị hại do tội phạm, trừ khi có thể yêu cầu chi trả theo Luật Bảo hiểm Trách nhiệm Bắt buộc đối với Xe cơ giới.

Có những dịch vụ bảo vệ và kênh trợ giúp nào?

Bạn có thể liên hệ Hiệp hội Bảo vệ Người bị hại do Tội phạm (犯罪被害人保護協會) qua đường dây miễn phí 0800-005-850. Lao động di trú có thể gọi 1955 (tiếng Trung, tiếng Thái, tiếng Indonesia, tiếng Việt, tiếng Anh); các khiếu nại như bị xâm hại thân thể sẽ được chuyển cho cơ quan lao động địa phương hoặc cơ quan cảnh sát tư pháp (司法警察機關, cơ quan điều tra hình sự) xử lý theo luật. Chẳng hạn, lao động bị chủ hoặc người sống cùng nhà đánh đập, xâm hại có thể trình bày bằng tiếng Việt qua 1955. Về chuyện cư trú, bạn có thể gọi đường dây 1990 trong giờ có tiếng Việt đã nêu ở phần báo án.

Người bị hại được hưởng dịch vụ bảo vệ tôn trọng nhân phẩm và không bị phân biệt đối xử (Điều 7 Luật Bảo vệ Quyền lợi Người bị hại do Tội phạm). Nếu người nước ngoài bị hại khi đang du lịch ở Đài Loan, việc xử lý khẩn cấp thuộc cơ quan quản lý giao thông (du lịch), còn các việc có yếu tố nước ngoài do cơ quan ngoại giao hỗ trợ (Điều 6 khoản 2 mục 6, mục 7). Công dân Việt Nam có thể liên hệ Văn phòng Kinh tế - Văn hóa Việt Nam tại Đài Bắc (越南經濟文化辦事處) để hỏi về hỗ trợ bảo hộ công dân. Phạm vi hỗ trợ và thông tin liên hệ theo thông báo chính thức của Văn phòng; các biện pháp bảo vệ và việc giải quyết vụ án tại Đài Loan vẫn thuộc cơ quan có thẩm quyền của Đài Loan.

Nếu có thể bạn là nạn nhân mua bán người, bạn được bảo vệ thế nào?

Thủ đoạn mua bán người bao gồm cả việc giữ giấy tờ quan trọng của bạn hay trói buộc bạn bằng khoản nợ không chính đáng (Điều 2 mục 1 tiết 1 Luật Phòng chống Mua bán Người (人口販運防制法)). Khi phát hiện hoặc tiếp nhận vụ việc nghi là mua bán người, cơ quan cảnh sát tư pháp phải lập tức tiến hành nhận diện nạn nhân (鑑別); trước khi có kết quả nhận diện hoặc kết quả khiếu nại về việc nhận diện, không được cưỡng chế trục xuất người đó (Điều 11 khoản 1, khoản 8). Nếu hộ chiếu hay giấy tờ quan trọng của bạn đang bị người khác giữ, hoặc bạn bị trói buộc bởi khoản nợ không chính đáng, hãy nói rõ điều này khi báo án.

Người được xác định là nạn nhân sẽ được cơ quan quản lý trung ương cấp giấy phép cư trú một năm nếu có đơn đề nghị, và giấy phép có thể được gia hạn; nạn nhân cũng có thể tự mình xin giấy phép lao động (Điều 14 khoản 1, khoản 3). Cơ quan quản lý phải cung cấp phiên dịch, hỗ trợ pháp lý và các hỗ trợ khác (Điều 15 khoản 1). Nếu nạn nhân đã ở nước ngoài, việc lấy lời khai hoặc xét hỏi nạn nhân (訊問、詰問) có thể thực hiện qua thiết bị truyền âm thanh, hình ảnh đặt tại cơ quan đại diện của Đài Loan ở nước ngoài (Điều 23 khoản 2).

Khi nào cần luật sư hỗ trợ?

Khi phải tính cùng lúc thời hạn cư trú, kế hoạch về nước và tiến độ vụ án, bạn có thể đi tư vấn trước. Người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Đài Loan, cũng như nạn nhân hoặc người có thể là nạn nhân trong vụ mua bán người, có thể được trợ giúp pháp lý (Điều 14 khoản 1 mục 1, mục 3 Luật Trợ giúp Pháp lý (法律扶助法)). Quỹ Trợ giúp Pháp lý (法律扶助基金會) cho biết dịch vụ tư vấn pháp luật của Quỹ không giới hạn đối tượng, ai đang ở Đài Loan cũng dùng được (412-8518; gọi thẳng từ điện thoại cố định, từ điện thoại di động thì thêm 02 ở đầu). Nếu cần, bạn có thể gửi yêu cầu tư vấn tới Luật sư Hsu Chia-Chun tại 昊鼎國際法律事務所 臺中所. Trang này là thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý cá nhân.

Nguồn: Cục Cảnh sát Quốc gia, Bộ Tư pháp, Cục Phát triển Lực lượng Lao động, Hiệp hội Bảo vệ Người bị hại do Tội phạm, Quỹ Trợ giúp Pháp lý (các trang bằng tiếng Trung).