Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.
Hòa giải (和解) là hợp đồng dân sự, trong đó các bên cùng nhượng bộ để chấm dứt tranh chấp (Điều 736 Bộ luật Dân sự). Với tội chỉ truy tố khi có yêu cầu của người có quyền yêu cầu truy tố (告訴乃論), người yêu cầu truy tố có thể rút đơn trước khi kết thúc phần tranh luận ở phiên tòa sơ thẩm; đã rút thì không được yêu cầu lại (Điều 238 Bộ luật Tố tụng Hình sự), và khi đó công tố viên phải quyết định không truy tố. Với các tội khác, luật không có quy định nào cho phép vụ án kết thúc chỉ vì hai bên hòa giải; hòa giải nhiều nhất chỉ là một trong những yếu tố được cân nhắc khi đánh giá thái độ sau khi phạm tội, khi quyết định cho hưởng án treo, hoặc khi đặt điều kiện hoãn truy tố. Có hòa giải hay không, với điều kiện nào, là do hai bên tự thương lượng; bài viết không dự đoán kết quả.
Theo luật, "hòa giải" là gì?
Theo Điều 736 Bộ luật Dân sự Đài Loan, hòa giải là hợp đồng trong đó các bên thỏa thuận cùng nhượng bộ để chấm dứt tranh chấp hoặc để tranh chấp không phát sinh. Đây là thỏa thuận dân sự giữa hai bên; có thành hay không, điều kiện ra sao, là do hai bên thỏa thuận.
Vì hòa giải là quan hệ hợp đồng dân sự, nên việc có rút đơn yêu cầu truy tố hay không, và hòa giải có được tính đến khi quyết định mức án hay hoãn truy tố hay không, là những chuyện khác nhau. Dưới đây giải thích từng chuyện.
稱和解者，謂當事人約定，互相讓步，以終止爭執或防止爭執發生之契約。（民法第736條）
Tóm tắt không chính thức: Hòa giải là hợp đồng trong đó các bên thỏa thuận cùng nhượng bộ để chấm dứt tranh chấp hoặc ngăn tranh chấp phát sinh.
Với tội chỉ truy tố theo yêu cầu, hòa giải rồi rút đơn thì sao?
Với tội chỉ truy tố theo yêu cầu, người yêu cầu truy tố có thể rút đơn trước khi kết thúc phần tranh luận ở phiên tòa sơ thẩm; người đã rút đơn thì không được yêu cầu truy tố lại (Điều 238 Bộ luật Tố tụng Hình sự). Trên thực tế, hòa giải thường là một lý do khiến người yêu cầu truy tố cân nhắc rút đơn, nhưng việc rút đơn vẫn phải được họ thể hiện riêng, bằng văn bản hoặc bằng lời, với công tố viên hoặc tòa án.
Khi đơn yêu cầu truy tố của loại tội này đã được rút, công tố viên phải quyết định không truy tố (Điều 252 điểm 5); nếu vụ án đã đến tòa, tòa phải tuyên bản án không thụ lý (Điều 303 điểm 3).
告訴乃論之罪，告訴人於第一審辯論終結前，得撤回其告訴。撤回告訴之人，不得再行告訴。（刑事訴訟法第238條）
Tóm tắt không chính thức: Với tội chỉ truy tố theo yêu cầu, người yêu cầu truy tố có thể rút đơn trước khi kết thúc phần tranh luận ở phiên tòa sơ thẩm; đã rút thì không được yêu cầu lại.
Với các tội khác, hòa giải xong thì vụ án có kết thúc không?
Không. Theo câu chữ, quy định rút đơn tại Điều 238 chỉ áp dụng cho tội chỉ truy tố theo yêu cầu. Với các tội khác, luật không có quy định nào khiến vụ án kết thúc chỉ vì hai bên hòa giải hoặc người bị hại nói không muốn truy cứu nữa. Công tố viên vẫn dựa vào chứng cứ điều tra để quyết định có truy tố hay không, và tòa vẫn phải xét xử theo luật.
Với các tội này, hòa giải không làm vụ án tự kết thúc, nhưng có thể là một trong những yếu tố được cân nhắc khi công tố viên quyết định không truy tố theo thẩm quyền (Điều 253, chỉ với các vụ thuộc Điều 376 khoản 1), hoãn truy tố (Điều 253-1), hoặc khi tòa quyết định mức án (Điều 57 điểm 10 Bộ luật Hình sự) hay cho hưởng án treo (Điều 74). Không có kết quả nào được bảo đảm chỉ vì đã hòa giải.
Hòa giải liên quan thế nào đến mức án và án treo?
Khi quyết định hình phạt, tòa dựa trên trách nhiệm của người phạm tội và cân nhắc mọi tình tiết, trong đó có "thái độ sau khi phạm tội" (Điều 57 điểm 10 Bộ luật Hình sự). Việc đã hòa giải và bồi thường cho người bị hại có thể được tính vào tình tiết này.
Khi cho hưởng án treo, tòa cũng có thể tùy tình hình buộc bị cáo trả cho người bị hại một khoản bồi thường thiệt hại về tài sản hoặc phi tài sản tương xứng (Điều 74 khoản 2 điểm 3). Có được giảm nhẹ hình phạt hay cho hưởng án treo hay không vẫn tùy toàn bộ sự việc và các tình tiết khác của vụ án; bài viết không dự đoán kết quả.
三、向被害人支付相當數額之財產或非財產上之損害賠償。（刑法第74條第2項第3款）
Tóm tắt không chính thức: Khi cho hưởng án treo, tòa có thể buộc bị cáo trả cho người bị hại một khoản bồi thường thiệt hại về tài sản hoặc phi tài sản tương xứng.
Hòa giải liên quan thế nào đến các điều kiện khi hoãn truy tố?
Khi quyết định hoãn truy tố, công tố viên có thể buộc bị cáo (被告; tại Đài Loan, cách gọi này còn dùng cho người đang bị điều tra, chưa bị truy tố ra tòa) trả cho người bị hại, trong một thời hạn nhất định, một khoản bồi thường thiệt hại về tài sản hoặc phi tài sản tương xứng, như một trong những điều kiện phải thực hiện (Điều 253-2 khoản 1 điểm 3 Bộ luật Tố tụng Hình sự). Khoản này khác với khoản tiền buộc bị cáo nộp vào công quỹ theo điểm 4, thường gọi là "tiền hoãn truy tố" (緩起訴處分金).
Theo khoản 2 cùng điều, những điều kiện trả tiền như vậy phải được bị cáo đồng ý, và có thể dùng làm căn cứ để cưỡng chế thi hành dân sự; công tố viên không thể đơn phương ép bị cáo chấp nhận.
Người bị hại có bắt buộc phải đồng ý hòa giải không?
Không. Hòa giải là hợp đồng các bên tự thỏa thuận cùng nhượng bộ (Điều 736 Bộ luật Dân sự); có hòa giải hay không, với điều kiện nào, là do hai bên tự thương lượng. Luật không buộc người bị hại phải hòa giải hay rút đơn. Bạn có thể cân nhắc tình hình vụ án và thiệt hại của mình rồi mới quyết định số tiền, không cần vội đồng ý chỉ vì bên kia đưa ra đề nghị.
Đã rút đơn rồi, có thể đổi ý và yêu cầu truy tố lại không?
Không. Theo Điều 238 khoản 2, người đã rút đơn yêu cầu truy tố thì không được yêu cầu lại. Quy định này đặt ra cho tội chỉ truy tố theo yêu cầu; vì vậy trước khi rút, hãy xác định vụ việc có đúng là tội chỉ truy tố theo yêu cầu không, và các điều khoản hòa giải đã được thực hiện xong chưa, để tránh sau này không thể yêu cầu truy tố lại.
Khi nào nên hỏi ý kiến luật sư?
Dù bạn vừa nhận điều kiện hòa giải từ bên kia, đang cân nhắc có rút đơn không, hay điều kiện hoãn truy tố có khoản tiền phải trả, những việc này đều liên quan đến cách áp dụng luật và hậu quả pháp lý; nên kiểm tra kỹ trước khi ký văn bản hòa giải hoặc rút đơn. Bài viết chỉ là thông tin chung, không phải ý kiến pháp lý cho vụ việc cụ thể.