Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.
Ai phạm tội trên lãnh thổ Đài Loan thì bị xử theo Bộ luật Hình sự Đài Loan (中華民國刑法) (Điều 3), dù mang quốc tịch nào. Là người nước ngoài, bạn còn phải lưu ý thêm mấy điều. Thứ nhất, Điều 44 khoản 1 mục 3 Luật Phòng chống Tác hại của Tội phạm Lừa đảo (詐欺犯罪危害防制條例) coi việc liên quan đến “người không có quốc tịch Đài Loan” là một tình tiết tăng nặng. Thứ hai, du học sinh nước ngoài đi làm thêm chỉ được làm tối đa 20 giờ mỗi tuần, trừ kỳ nghỉ đông và nghỉ hè (Điều 50 Luật Dịch vụ Việc làm (就業服務法)). Thứ ba, nếu bị kết án tù từ 1 năm trở lên và bản án đã có hiệu lực, Cục Di trú Quốc gia (NIA, 移民署) sẽ hủy hoặc thu hồi giấy phép cư trú, trừ khi phạm tội do vô ý hoặc được hưởng án treo (Điều 32 mục 3 Luật Xuất nhập cảnh và Di trú (入出國及移民法)). Bài viết này không dự đoán kết quả vụ án.
Chỉ nhận tiền rồi chuyển giao, du học sinh hay lao động di trú cũng có thể phạm tội sao?
Có thể. Điều 3 Bộ luật Hình sự áp dụng cho mọi hành vi phạm tội trên lãnh thổ Đài Loan (luật gọi là “lãnh thổ Trung Hoa Dân Quốc”), không phân biệt quốc tịch.
Ví dụ, có người giới thiệu cho bạn công việc “thu tiền hộ”: đến gặp một người lạ nhận tiền mặt rồi đem giao cho một người khác. Nếu số tiền đó là tiền lừa đảo, bạn có phạm tội lừa đảo tăng nặng (Điều 339-4 Bộ luật Hình sự) hay tội rửa tiền (Điều 19 Luật Phòng chống Rửa tiền (洗錢防制法)) hay không còn tùy tình tiết cụ thể, chẳng hạn bạn có biết rõ hoặc có thấy trước những sự việc cấu thành tội phạm hay không (Điều 13 Bộ luật Hình sự). Về yếu tố cấu thành và mức phạt tăng theo số tiền, xem Bị rủ đi rút tiền cho nhóm lừa đảo: tội lừa đảo tăng nặng, rửa tiền và mức phạt theo số tiền. Về thực tiễn xét xử, Đại Hội đồng Hình sự của Tòa án Tối cao Đài Loan trong quyết định Tai-Shang-Da số 1797 (năm 2022) cho rằng: thành viên nhóm lừa đảo phụ trách rút tiền, khi đã rút được tiền nạn nhân chuyển vào tài khoản mượn tên (人頭帳戶) do nhóm kiểm soát, thì đã phạm tội rửa tiền thông thường. Quyết định này nói về việc rút tiền từ tài khoản mượn tên; còn nhận tiền mặt trực tiếp hay chuyển giao tiền như ví dụ trên có bị xử giống vậy không thì vẫn phải xét theo từng vụ. Quyết định viện dẫn Điều 14 khoản 1 Luật Phòng chống Rửa tiền theo bản luật lúc đó. Hiện nay, yếu tố của hành vi rửa tiền và hình phạt được quy định tại Điều 2 và 19; không thể áp dụng quyết định cũ chỉ bằng cách đổi số điều. Hành vi xảy ra trước khi luật thay đổi còn phải được đối chiếu theo quy tắc chọn luật tại Điều 2 Bộ luật Hình sự.
Người nước ngoài giao tài khoản cho người khác có bị áp dụng cùng quy định không?
Có. Điều 22 khoản 1 Luật Phòng chống Rửa tiền quy định “bất kỳ ai” về nguyên tắc cũng không được giao hay cho người khác sử dụng tài khoản, dù là tài khoản ngân hàng, tài khoản tài sản ảo hay tài khoản thanh toán trung gian (ví điện tử). Điều luật không phân biệt quốc tịch.
Ví dụ, trước khi rời Đài Loan (hết hợp đồng lao động hoặc học xong), bạn đưa tài khoản cho người khác dùng tiếp. Nếu không có lý do chính đáng thuộc phần ngoại lệ (但書) của điều luật, đó chính là hành vi bị cấm. Người vi phạm sẽ bị cảnh sát ra quyết định cảnh cáo (告誡). Nếu có hứa hẹn hoặc nhận tiền công, giao tổng cộng từ 3 tài khoản trở lên, hoặc tái phạm trong vòng 5 năm sau khi bị xử lý, thì còn bị truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 22 khoản 2, khoản 3). Chi tiết xem Tài khoản bị dùng để lừa đảo: ranh giới giữa tội cung cấp tài khoản và giúp sức lừa đảo.
Vì sao luật chống lừa đảo nhắc riêng đến “người không có quốc tịch Đài Loan”?
Theo Điều 44 khoản 1 mục 3 Luật Phòng chống Tác hại của Tội phạm Lừa đảo, người phạm tội theo Điều 339-4 khoản 1 mục 2 Bộ luật Hình sự (lừa đảo do từ ba người trở lên cùng thực hiện) mà xúi giục, giúp sức, lợi dụng người không có quốc tịch Đài Loan (非本國籍人士) phạm tội, hoặc cùng người đó thực hiện tội phạm, thì bị tăng thêm một phần hai hình phạt; cả mức cao nhất lẫn mức thấp nhất của khung hình phạt đều được cộng thêm (khoản 2 cùng điều).
Điều luật nhắm vào phía người xúi giục, giúp sức, lợi dụng người nước ngoài hoặc cùng họ phạm tội. Còn chính người nước ngoài thực hiện hành vi, hay người nước ngoài cùng làm với những người nước ngoài khác, có bị tăng nặng theo mục này không thì điều luật không nói rõ; tòa án sẽ xác định theo từng vụ.
犯刑法第三百三十九條之四第一項第二款之罪，有下列情形之一者，依該條項規定加重其刑二分之一：一、並犯同條項第一款、第三款或第四款之一。二、在中華民國領域外以供詐欺犯罪所用之設備，對於中華民國領域內之人犯之。三、教唆、幫助或利用未滿十八歲、滿八十歲或非本國籍人士犯罪或與之共同實施犯罪。（詐欺犯罪危害防制條例第44條第1項）
Tóm tắt không chính thức: Phạm tội lừa đảo do từ ba người trở lên cùng thực hiện mà có thêm một trong các tình tiết sau thì bị tăng thêm một phần hai hình phạt: đồng thời dùng các thủ đoạn tăng nặng khác; dùng thiết bị đặt ngoài lãnh thổ để lừa người trong lãnh thổ; hoặc xúi giục, giúp sức, lợi dụng người dưới 18 tuổi, từ 80 tuổi trở lên hay người không có quốc tịch Đài Loan phạm tội, hoặc cùng họ thực hiện tội phạm.
Du học sinh đi làm thêm bị luật giới hạn những gì?
Du học sinh nước ngoài đang học tại trường cao đẳng, đại học công lập hoặc tư thục đã được cấp phép thì khi đi làm không bị giới hạn ngành nghề theo Điều 46 khoản 1 Luật Dịch vụ Việc làm. Nhưng ngoài kỳ nghỉ đông và nghỉ hè, mỗi tuần chỉ được làm tối đa 20 giờ (Điều 50).
Trước khi đi làm thêm, du học sinh phải xin và được cấp giấy phép lao động cá nhân. Theo hướng dẫn của Cục Phát triển Lực lượng Lao động thuộc Bộ Lao động (勞動部勞動力發展署), sinh viên tự đăng nhập hệ thống trực tuyến bằng tài khoản của mình để nộp đơn; giấy phép có hạn tối đa 1 năm. Trừ trường hợp Luật Dịch vụ Việc làm có quy định khác, người nước ngoài chưa được chủ sử dụng lao động xin phép thì không được làm việc ở Đài Loan (Điều 43). Người vi phạm bị phạt tiền hành chính (罰鍰) từ 30.000 đến 150.000 Đài tệ và bị buộc xuất cảnh ngay (Điều 68 khoản 1, khoản 3). Còn việc nhận và chuyển tiền dưới danh nghĩa “làm thêm” có phạm tội hay không thì vẫn xét theo các quy định hình sự nói ở trên.
雇主聘僱下列學生從事工作，得不受第四十六條第一項規定之限制；其工作時間除寒暑假外，每星期最長為二十小時：一、就讀於公立或已立案私立大專校院之外國留學生。……（就業服務法第50條）
Tóm tắt không chính thức: Chủ sử dụng lao động tuyển du học sinh nước ngoài đang học tại trường cao đẳng, đại học công lập hoặc tư thục đã được cấp phép thì không bị giới hạn bởi Điều 46 khoản 1, nhưng ngoài kỳ nghỉ đông và nghỉ hè, mỗi tuần chỉ được làm tối đa 20 giờ.
Nếu bị kết án và bản án đã có hiệu lực, việc cư trú có bị ảnh hưởng không?
Có thể. Nếu bạn bị kết án tù từ 1 năm trở lên và bản án đã có hiệu lực pháp luật (確定), Cục Di trú sẽ hủy hoặc thu hồi giấy phép cư trú và hủy Thẻ cư trú ngoại kiều (外僑居留證, thường gọi là thẻ ARC). Ngoại lệ là phạm tội do vô ý hoặc được hưởng án treo (緩刑) (Điều 32 mục 3 Luật Xuất nhập cảnh và Di trú).
Khung hình phạt tội lừa đảo tăng nặng là tù từ 1 đến 7 năm (Điều 339-4 khoản 1 Bộ luật Hình sự). Nhưng bản án cuối cùng tuyên bao nhiêu năm, có cho hưởng án treo hay không là tùy từng vụ. Nếu giấy phép cư trú bị hủy hoặc thu hồi theo quy định trên, Cục Di trú có thể cưỡng chế trục xuất (強制驅逐出國) hoặc buộc bạn xuất cảnh trong vòng 10 ngày (Điều 36 khoản 2 mục 8). Ngoài ra, người nước ngoài bị tuyên phạt tù có thời hạn trở lên cũng có thể bị trục xuất (驅逐出境) sau khi chấp hành xong hình phạt hoặc được ân xá (Điều 95 Bộ luật Hình sự).
移民署對有下列情形之一者，撤銷或廢止其居留許可，並註銷其外僑居留證：……三、經判處一年有期徒刑以上之刑確定。但因過失犯罪或經宣告緩刑者，不在此限。（入出國及移民法第32條）
Tóm tắt không chính thức: Người bị kết án tù từ 1 năm trở lên và bản án đã có hiệu lực sẽ bị Cục Di trú hủy hoặc thu hồi giấy phép cư trú và hủy Thẻ cư trú ngoại kiều, trừ trường hợp phạm tội do vô ý hoặc được hưởng án treo.
Lao động di trú hoặc người nước ngoài đang đi làm có bị mất giấy phép tuyển dụng không?
Có thể. Người nước ngoài đang được chủ sử dụng lao động tuyển dụng mà vi phạm pháp luật khác của Đài Loan với tình tiết nghiêm trọng sẽ bị thu hồi giấy phép tuyển dụng (聘僱許可) (Điều 73 mục 6 Luật Dịch vụ Việc làm). Khi đã bị thu hồi, trừ khi luật này có quy định khác, người đó phải xuất cảnh ngay và không được làm việc ở Đài Loan nữa (Điều 74 khoản 1). Thế nào là “tình tiết nghiêm trọng” (情節重大) thì luật không liệt kê, mà xét theo từng vụ.
Sau này còn quay lại Đài Loan hoặc xin cư trú được không?
Có thể bị hạn chế. Người nước ngoài có hồ sơ phạm tội (犯罪紀錄) ở Đài Loan hoặc ở nước ngoài thì Cục Di trú có thể cấm nhập cảnh (Điều 18 khoản 1 mục 7 Luật Xuất nhập cảnh và Di trú). Khi xin cư trú, người từng có hồ sơ phạm tội có thể không được cấp phép; nếu đã được cấp thì có thể bị hủy hoặc thu hồi (Điều 24 khoản 1 mục 3). Luật dùng chữ “có thể” (得), nghĩa là Cục Di trú quyết định theo từng trường hợp. Nếu sau này bạn muốn quay lại Đài Loan làm việc hoặc học tập, cần tính trước điều này.
Người nước ngoài nhận giấy mời làm việc của cảnh sát hoặc bị hạn chế xuất cảnh cần lưu ý gì?
Nếu bạn không thạo ngôn ngữ được dùng khi làm việc, phải có người phiên dịch; quy định này cũng áp dụng cho những người khác được hỏi (Điều 99 Bộ luật Tố tụng Hình sự Đài Loan (刑事訴訟法)). Cục Cảnh sát Quốc gia (警政署) có bản thông báo quyền bằng 16 ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt, để cảnh sát đưa ngay tại chỗ cho người nước ngoài bị bắt hoặc bị áp giải đọc.
Khi cơ quan tư pháp thông báo hạn chế xuất cảnh đối với người nước ngoài, Cục Di trú phải cấm người đó xuất cảnh (禁止出國); lúc kiểm tra xuất cảnh, Cục Di trú phải trao văn bản tận tay và cho biết lý do (Điều 21 Luật Xuất nhập cảnh và Di trú). Về cách chuẩn bị khi đến làm việc với cảnh sát, thời hạn của biện pháp hạn chế xuất cảnh và cách khiếu nại, xem Nhận giấy mời làm việc của cảnh sát thì phải làm gì? và Bị hạn chế xuất cảnh, ra biển thì làm gì? Thời hạn, thông báo và cách khiếu nại.
Khi nào cần luật sư hỗ trợ?
Điều 46 và Điều 47 khoản 1 Luật Phòng chống Tác hại của Tội phạm Lừa đảo có quy định riêng về tự thú (自首) và khai nhận tội (自白): tự thú thì “có thể được giảm nhẹ hoặc miễn hình phạt”, còn khai nhận tội thì chỉ “có thể được giảm nhẹ hình phạt”. Quy định này không phân biệt quốc tịch. Điều kiện và thời hạn xem bài về người nhận tiền hộ; có được áp dụng hay không do tòa án xét theo từng vụ. Kết quả hình sự còn có thể ảnh hưởng đến cư trú và giấy phép tuyển dụng, nên khi nhận giấy mời làm việc của cảnh sát, bạn có thể đi tư vấn trước rồi mới khai. Nếu cần, bạn có thể gửi yêu cầu tư vấn tới Luật sư Hsu Chia-Chun tại 昊鼎國際法律事務所 臺中所. Bài viết này là thông tin chung, không phải ý kiến pháp lý cho vụ việc của bạn.