Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.
Nếu bị tuyên phạt tù không quá hai năm, giam giữ ngắn hạn hoặc phạt tiền, và đáp ứng các điều kiện như chưa từng bị tuyên phạt tù vì tội cố ý, tòa có thể cho hưởng án treo (緩刑) từ hai đến năm năm (Điều 74 Bộ luật Hình sự); án treo ở Đài Loan gần giống nhưng không hoàn toàn như án treo ở Việt Nam. Trong thời gian án treo, nếu lại bị tuyên tù trên sáu tháng vì tội cố ý bằng bản án đã có hiệu lực, án treo phải bị hủy; nếu bị tuyên mức nhẹ hơn, hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ tòa giao, tòa có thể hủy án treo (Điều 75, 75-1). Hết thời gian án treo mà không bị hủy thì hình phạt đã tuyên mất hiệu lực (Điều 76). Theo Điều 6 Luật Cấp giấy chứng nhận hồ sơ hình sự của cảnh sát, có bảy loại hồ sơ không ghi trên giấy chứng nhận, trong đó có “án treo chưa bị hủy”. Có đủ điều kiện hay không vẫn do tòa án và cơ quan cảnh sát xác định theo từng vụ; bài này không dự đoán kết quả. Lưu ý: giấy không ghi không có nghĩa là mọi hồ sơ tư pháp đã bị xóa.
Khi nào tòa cho hưởng án treo?
Theo Điều 74 khoản 1, khi bị tuyên phạt tù không quá hai năm, giam giữ ngắn hạn hoặc phạt tiền, tòa có thể cho hưởng án treo từ hai đến năm năm nếu thấy tạm không thi hành án là phù hợp, và người đó thuộc một trong hai trường hợp: chưa từng bị tuyên phạt tù trở lên vì tội cố ý; hoặc đã từng bị tuyên như vậy nhưng đã chấp hành xong hay được ân xá, và trong năm năm sau đó không bị tuyên phạt tù trở lên vì tội cố ý nữa. Thời gian án treo tính từ ngày bản án có hiệu lực.
Đủ các điều kiện trên không có nghĩa là đương nhiên được án treo. Cho hay không là do tòa cân nhắc khi quyết định hình phạt trong từng vụ; bài này chỉ tóm tắt điều kiện luật định, không dự đoán kết quả.
受二年以下有期徒刑、拘役或罰金之宣告，而有下列情形之一，認以暫不執行為適當者，得宣告二年以上五年以下之緩刑，其期間自裁判確定之日起算：一、未曾因故意犯罪受有期徒刑以上刑之宣告者。二、前因故意犯罪受有期徒刑以上刑之宣告，執行完畢或赦免後，五年以內未曾因故意犯罪受有期徒刑以上刑之宣告者。（刑法第74條第1項）
Tóm tắt không chính thức: Bị tuyên phạt tù không quá hai năm, giam giữ ngắn hạn hoặc phạt tiền, nếu đáp ứng điều kiện về tiền án theo luật, tòa có thể cho hưởng án treo từ hai đến năm năm.
Khi cho hưởng án treo, tòa có thể buộc làm những gì?
Theo Điều 74 khoản 2, tùy trường hợp, tòa có thể buộc người được hưởng án treo xin lỗi người bị hại, viết bản cam kết hối lỗi, bồi thường thiệt hại về vật chất hoặc tinh thần ở mức tương xứng, nộp một khoản tiền vào công quỹ, làm một số giờ công việc phục vụ cộng đồng không lương (義務勞務), hoàn thành điều trị cai nghiện, hoặc thực hiện các biện pháp phù hợp khác.
Các nghĩa vụ này được ghi vào bản án. Riêng khoản bồi thường và khoản nộp công quỹ có thể dùng làm căn cứ để cưỡng chế thi hành về dân sự. Án treo không áp dụng cho hình phạt bổ sung (從刑), biện pháp bảo an và quyết định tịch thu (Điều 74 khoản 3–5).
Phạm tội trong thời gian án treo có chắc chắn bị hủy án treo không?
Phải chia hai trường hợp. Trường hợp thứ nhất (Điều 75): trước hoặc trong thời gian án treo, người đó cố ý phạm một tội khác, và trong thời gian án treo bị tuyên phạt tù trên sáu tháng bằng bản án đã có hiệu lực. Khi đó án treo bắt buộc phải bị hủy; yêu cầu hủy phải được nộp trong vòng sáu tháng kể từ khi bản án đó có hiệu lực.
Trường hợp thứ hai (Điều 75-1) gồm: cố ý phạm một tội khác trước hoặc trong thời gian án treo, và trong thời gian án treo bị tuyên phạt tù không quá sáu tháng, giam giữ ngắn hạn hoặc phạt tiền bằng bản án đã có hiệu lực; phạm tội mới do vô ý trong thời gian án treo, đồng thời trong thời gian đó bị tuyên phạt tù bằng bản án đã có hiệu lực; hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ tòa giao theo Điều 74 khoản 2. Khi đó tòa chỉ “có thể” hủy án treo, nếu thấy án treo khó đạt được mục đích và cần phải thi hành hình phạt. Có “khó đạt mục đích” hay không được xét theo tình tiết từng vụ.
Hết thời gian án treo thì tiền án ra sao?
Theo Điều 76, hết thời gian án treo mà án treo không bị hủy thì hình phạt đã tuyên (刑之宣告) mất hiệu lực. Ngoại lệ là trường hợp án treo vẫn bị hủy sau khi đã hết hạn theo Điều 75 khoản 2 hoặc Điều 75-1 khoản 2.
“Hình phạt đã tuyên mất hiệu lực” là hệ quả mà Bộ luật Hình sự quy định khi hết thời gian án treo. Còn bản án của tòa được lưu giữ ra sao, hồ sơ của cảnh sát được lưu và tra cứu thế nào, là do những luật khác quy định; đó không phải cùng một chuyện. Phần dưới sẽ giải thích riêng.
緩刑期滿，而緩刑之宣告未經撤銷者，其刑之宣告失其效力。但依第七十五條第二項、第七十五條之一第二項撤銷緩刑宣告者，不在此限。（刑法第76條）
Tóm tắt không chính thức: Hết thời gian án treo mà án treo không bị hủy thì hình phạt đã tuyên mất hiệu lực, trừ trường hợp hủy theo các điều luật được viện dẫn.
Giấy chứng nhận lý lịch tư pháp (良民證) là gì, ai được xin?
Giấy chứng nhận hồ sơ hình sự của cảnh sát (警察刑事紀錄證明, thường gọi là 良民證) là giấy do cảnh sát lập dựa trên dữ liệu về bản án hình sự đã có hiệu lực và việc thi hành án, do cơ quan tư pháp hoặc quân pháp cung cấp (Điều 3 Luật Cấp giấy chứng nhận hồ sơ hình sự của cảnh sát). Giấy này gần giống Phiếu lý lịch tư pháp ở Việt Nam, nhưng quy định ghi và không ghi thì khác. Người đang hoặc từng có hộ khẩu ở Đài Loan, hoặc đã từng cư trú, lưu trú tại Đài Loan, có thể nộp đơn kèm giấy tờ tùy thân tại cục cảnh sát thành phố hoặc huyện (Điều 4).
Theo Điều 5, cục cảnh sát phải cấp giấy trong vòng ba ngày làm việc kể từ ngày hôm sau khi nhận đơn, trừ trường hợp cần hỏi thêm cơ quan tư pháp hoặc quân pháp.
Những hồ sơ nào không ghi trên giấy chứng nhận?
Giấy chứng nhận phải lập bằng văn bản và ghi rõ có hay không có hồ sơ vụ án hình sự. Nhưng Điều 6 liệt kê bảy loại hồ sơ không ghi: trường hợp đủ điều kiện theo Điều 83-1 khoản 1 Luật Xử lý vụ việc người chưa thành niên; án treo chưa bị hủy; chỉ bị tuyên giam giữ ngắn hạn hoặc phạt tiền; bản án miễn hình phạt; được miễn chấp hành hình phạt; hình phạt đã bị luật bãi bỏ; và trường hợp đã chuyển hình phạt thành phạt tiền hoặc thành lao động công ích (社會勞動) theo Điều 41 khoản 2 Bộ luật Hình sự, chấp hành xong, rồi trong năm năm không bị tuyên phạt tù trở lên nữa.
Ngoài bảy loại này, các bản án phạt tù thông thường vẫn được ghi trên giấy chứng nhận.
警察刑事紀錄證明應以書面為之；明確記載有無刑事案件紀錄。但下列各款刑事案件紀錄，不予記載：一、合於少年事件處理法第八十三條之一第一項規定者。二、受緩刑之宣告，未經撤銷者。三、受拘役、罰金之宣告者。四、受免刑之判決者。五、經免除其刑之執行者。六、法律已廢除其刑罰者。七、經易科罰金或依刑法第四十一條第二項之規定易服社會勞動執行完畢，五年內未再受有期徒刑以上刑之宣告者。（警察刑事紀錄證明核發條例第6條）
Tóm tắt không chính thức: Giấy chứng nhận không ghi bảy loại hồ sơ được liệt kê, trong đó có án treo chưa bị hủy và một số hình phạt đã chấp hành xong theo điều kiện luật định.
Giấy chứng nhận không ghi thì hồ sơ tư pháp của vụ án cũng không còn nữa phải không?
Không thể hiểu như vậy. Luật định nghĩa giấy chứng nhận là giấy lập “dựa trên dữ liệu vụ án hình sự”, và chỉ quy định trên tờ giấy đó ghi hay không ghi gì. Luật không bắt cảnh sát hay tòa án phải xóa hoặc tiêu hủy dữ liệu vụ án đằng sau các loại hồ sơ nói trên. Nói cách khác, Điều 6 chỉ nói về phạm vi ghi trên giấy chứng nhận, chứ không nói bản án có còn tồn tại hay cơ quan khác có còn lưu dữ liệu hay không.
Bản án của tòa được lưu giữ, tra cứu thế nào, và sau khi hết thời gian án treo thì các cơ quan khác (ví dụ khi xét cấp một số giấy phép, chứng chỉ) nhìn nhận hồ sơ đó ra sao, là do pháp luật điều chỉnh từng lĩnh vực quy định. Điều 6 chỉ xác định những thông tin không ghi trên giấy chứng nhận của cảnh sát; việc không ghi không đồng nghĩa mọi dữ liệu tư pháp đều bị xóa. Nếu kết quả trên giấy chứng nhận ảnh hưởng đến công việc hay giấy phép hành nghề của bạn, nên hỏi luật sư về trường hợp cụ thể.
Khi nào nên hỏi ý kiến luật sư?
Bạn có đủ điều kiện được án treo không, trong thời gian án treo cần làm gì để khỏi bị hủy, hay trước khi xin giấy chứng nhận muốn biết giấy sẽ ghi gì: nên hỏi luật sư sớm, trước hoặc sau khi bản án có hiệu lực, để nắm rõ mốc thời gian và điều kiện của mình. Bài viết này là thông tin chung, không phải ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể.