Người nước ngoài vướng vào vụ án hình sự ở Đài Loan có được trợ giúp pháp lý không? Điều kiện, lao động di trú và vợ/chồng là người nước ngoài

Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.

Người nước ngoài có được xin trợ giúp pháp lý không?

Được, nhưng trước hết bạn phải thuộc một trong các trường hợp ở Điều 14 khoản 1 Luật Trợ giúp Pháp lý; trường hợp cơ bản nhất là “người đang cư trú hợp pháp trong lãnh thổ Trung Hoa Dân Quốc” (mục 1). Trang web của Quỹ Trợ giúp Pháp lý (法律扶助基金會) cũng giải thích rằng về nguyên tắc, người nước ngoài phải đang cư trú hợp pháp ở Đài Loan. Dù bạn là lao động di trú, du học sinh hay vợ/chồng của người Đài Loan, câu hỏi đầu tiên vẫn là mình có thuộc một trong các trường hợp này hay không.

Nếu không cư trú hợp pháp, điều luật còn nêu các trường hợp: mất quyền cư trú vì lý do không phải lỗi của mình (mục 2), là nạn nhân hoặc người có thể là nạn nhân của vụ mua bán người (mục 3), và các trường hợp khác do Quỹ quyết định (mục 7); cách xét duyệt do Quỹ quy định (Điều 14 khoản 2).

非中華民國國民符合下列情形之一者，本法之扶助規定亦適用之：一、合法居住於中華民國境內之人民。二、因不可歸責於己之事由而喪失居留權。三、人口販運案件之被害人或疑似被害人。四、非居住於中華民國境內之人民，曾因同一事實受基金會扶助。五、非居住於中華民國境內之人民，對於他人曾因同一事實受基金會扶助後死亡，依中華民國法律得行使權利。六、非居住於中華民國境內之人民，對於他人因職業災害死亡，依中華民國法律得行使權利。七、其他經基金會決議。（法律扶助法第14條第1項）

Tóm tắt không chính thức: Người không có quốc tịch Trung Hoa Dân Quốc được áp dụng các quy định về trợ giúp pháp lý nếu thuộc một trong bảy trường hợp: đang cư trú hợp pháp; mất quyền cư trú không do lỗi của mình; là nạn nhân hoặc người có thể là nạn nhân mua bán người; ba trường hợp của người không cư trú ở Đài Loan (đã được trợ giúp vì cùng sự việc, người khác đã được trợ giúp vì cùng sự việc rồi qua đời, hoặc người khác chết vì tai nạn lao động); và trường hợp khác do Quỹ quyết định.

Chỉ sang Đài Loan ngắn ngày, hoặc không còn sống ở Đài Loan, có xin được không?

Còn tùy bạn có thuộc mục nào của Điều 14 khoản 1 hay không. Người sang Đài Loan ngắn ngày theo diện lưu trú ngắn hạn (停留), chẳng hạn người thân sang thăm gia đình, có được coi là “cư trú hợp pháp” theo mục 1 hay không thì điều luật không định nghĩa; Quỹ sẽ xét và quyết định.

Các mục 4 đến 6 dành cho “người không cư trú trong lãnh thổ Trung Hoa Dân Quốc”: người đó đã từng được Quỹ trợ giúp vì cùng một sự việc; hoặc người khác đã được Quỹ trợ giúp vì cùng một sự việc rồi qua đời, và người đó có quyền theo pháp luật Trung Hoa Dân Quốc; hoặc người khác chết vì tai nạn lao động, và người đó có quyền theo pháp luật Trung Hoa Dân Quốc. Ngoài ra, vụ kiện diễn ra bên ngoài lãnh thổ Trung Hoa Dân Quốc thì không được trợ giúp (Điều 15 khoản 1 mục 6).

Lao động di trú xin trợ giúp pháp lý có phải xét điều kiện tài chính không?

Lao động nước ngoài được tuyển theo Điều 46 khoản 1 mục 8 đến mục 10 Luật Dịch vụ Việc làm chỉ cần ký cam kết (切結) là được coi như không đủ khả năng tài chính, không phải xét điều kiện tài chính (Điều 13 khoản 3 mục 1 Luật Trợ giúp Pháp lý). Ba mục này là: đánh bắt hải sản; giúp việc gia đình, chăm sóc tại cơ sở và chăm sóc tại gia; và những công việc do cơ quan quản lý trung ương chỉ định để đáp ứng nhu cầu của công trình xây dựng trọng điểm quốc gia hoặc phát triển kinh tế – xã hội. Nếu không chắc mình thuộc mục nào, hãy xem giấy phép lao động hoặc hỏi Quỹ.

Cách xác định việc ký cam kết do Quỹ quy định (Điều 13 khoản 4). Theo trang web của Quỹ, ngoài điều kiện tài chính, Quỹ vẫn xét “nội dung vụ việc” (案情). Đường dây 1955 của Cục Phát triển Lực lượng Lao động, Bộ Lao động (勞動部勞動力發展署) nhận tư vấn và khiếu nại lao động 24 giờ, nhiều thứ tiếng, miễn phí, trong đó có tư vấn về dịch vụ pháp lý.

有下列情形之一者，經切結後推定為無資力，無須審查其資力：一、依就業服務法第四十六條第一項第八款至第十款引進之外國人。二、經濟弱勢且尚未歸化或歸化後尚未設有戶籍之國人配偶。（法律扶助法第13條第3項）

Tóm tắt không chính thức: Lao động nước ngoài được tuyển theo Điều 46 khoản 1 mục 8 đến mục 10 Luật Dịch vụ Việc làm, và vợ/chồng của công dân Đài Loan có hoàn cảnh kinh tế khó khăn mà chưa nhập tịch, hoặc đã nhập tịch nhưng chưa có hộ khẩu, chỉ cần ký cam kết là được coi như không đủ khả năng tài chính, không phải xét.

Vợ/chồng là người nước ngoài xin trợ giúp pháp lý có phải xét điều kiện tài chính không?

Vợ/chồng của công dân Đài Loan có hoàn cảnh kinh tế khó khăn mà chưa nhập tịch, hoặc đã nhập tịch nhưng chưa có hộ khẩu, cũng chỉ cần ký cam kết là được coi như không đủ khả năng tài chính, không phải xét điều kiện tài chính (Điều 13 khoản 3 mục 2).

Tuy vậy, khi chưa nhập tịch, bạn vẫn là người không có quốc tịch Trung Hoa Dân Quốc, nên muốn được trợ giúp pháp lý thì cũng phải thuộc một trong các trường hợp ở Điều 14 khoản 1.

Vụ án nặng thì có được miễn xét điều kiện tài chính không?

Có. Nếu bạn bị nghi phạm tội có mức hình phạt thấp nhất từ 3 năm tù trở lên, hoặc vụ án do Tòa án Cấp cao (高等法院) xét xử sơ thẩm, và bạn chưa tự chọn người bào chữa, thì khi xin trợ giúp ở lần đầu bị lấy lời khai hay hỏi cung trong giai đoạn điều tra, hoặc trong giai đoạn xét xử, bạn không phải xét điều kiện tài chính (Điều 5 khoản 4 mục 1, Điều 13 khoản 2 mục 2). Người không có quốc tịch Đài Loan thì vẫn phải thuộc Điều 14 khoản 1.

Nếu thuộc trường hợp ở Điều 13 khoản 2 mục 2 mà bạn chưa làm đơn xin trợ giúp pháp lý, thẩm phán chủ tọa (審判長) hoặc công tố viên có thể báo cho Quỹ cử luật sư trợ giúp để bào chữa hoặc làm người hỗ trợ (輔佐) cho bạn (Điều 13 khoản 6). Trước khi hỏi cung bị cáo, cơ quan hỏi cung cũng phải cho biết người đó có quyền chọn người bào chữa, và nếu thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo luật thì có thể yêu cầu trợ giúp (Điều 95 khoản 1 mục 3 Bộ luật Tố tụng Hình sự Đài Loan (刑事訴訟法)). Lưu ý: ở Đài Loan, người đang bị điều tra cũng đã được gọi là “bị cáo” (被告) ngay từ giai đoạn điều tra, tương tự “bị can” ở Việt Nam.

Tòa án có chỉ định người bào chữa chỉ vì bị cáo là người nước ngoài không?

Không. Điều 31 khoản 1 Bộ luật Tố tụng Hình sự liệt kê các trường hợp tòa phải chỉ định người bào chữa trong giai đoạn xét xử, và không có trường hợp nào lấy quốc tịch nước ngoài làm lý do.

Các trường hợp được liệt kê gồm vụ án có mức hình phạt thấp nhất từ 3 năm tù trở lên, vụ án do Tòa án Cấp cao xét xử sơ thẩm, v.v.; với các vụ án khác đang xét xử, thẩm phán chủ tọa chỉ định khi thấy cần (mục 6). Còn nếu bạn không hiểu tiếng, đó là việc phải có phiên dịch (Điều 99 khoản 1).

Chỉ muốn hỏi trước về pháp luật, có được không?

Được. Tư vấn pháp luật bằng lời nói thuộc trường hợp không phải xét điều kiện tài chính khi làm đơn (Điều 13 khoản 2 mục 4 Luật Trợ giúp Pháp lý), và tư vấn pháp luật cũng là một hình thức trợ giúp pháp lý (Điều 4 mục 4).

Trang web của Quỹ Trợ giúp Pháp lý cho biết dịch vụ tư vấn pháp luật “không giới hạn đối tượng, mọi người đang ở Đài Loan đều có thể sử dụng”; số đường dây toàn quốc là 412-8518 (gọi thẳng từ điện thoại bàn; từ điện thoại di động thì bấm thêm 02 phía trước). Nếu cần hỗ trợ ngôn ngữ, bạn có thể hỏi ngay khi gọi.

Muốn tự thuê luật sư, có thể tìm thông tin ở đâu?

Nếu cần tìm luật sư, bạn có thể hỏi Văn phòng Kinh tế - Văn hóa Việt Nam tại Đài Bắc (越南經濟文化辦事處) về nguồn thông tin hỗ trợ công dân, hoặc liên hệ Quỹ Trợ giúp Pháp lý Đài Loan (法律扶助基金會) để được hướng dẫn về điều kiện xin trợ giúp. Khi lựa chọn luật sư, hãy xác nhận tư cách hành nghề, ngôn ngữ làm việc, phạm vi nhận vụ và chi phí. Thông tin giới thiệu không thay thế thỏa thuận nhận vụ giữa bạn và luật sư.

Về cách luật sư báo trước thù lao và giới hạn thù lao trong vụ án hình sự, xem Thuê luật sư tốn bao nhiêu? Điều kiện trợ giúp pháp lý và quy tắc thù lao trong vụ án hình sự.

Khi nào cần luật sư giúp?

Người nước ngoài vướng vào vụ án hình sự có được trợ giúp pháp lý hay không, trước hết phải xem Điều 14 khoản 1, sau đó mới đến điều kiện tài chính và nội dung vụ việc; bạn đang ở lần đầu bị lấy lời khai trong giai đoạn điều tra hay đã sang giai đoạn xét xử, đã có người bào chữa hay chưa, cũng ảnh hưởng đến việc áp dụng Điều 5 khoản 4 mục 1. Nếu chưa chắc trường hợp của mình, bạn có thể hỏi tư vấn trước. Nếu cần, bạn có thể gửi yêu cầu tư vấn tới Luật sư Hsu Chia-Chun tại 昊鼎國際法律事務所 臺中所. Bài viết này là thông tin chung, không phải ý kiến pháp lý cho vụ việc cụ thể của bạn.