Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.
Rút tiền hay chuyển tiền hộ nhóm lừa đảo có thể cấu thành tội lừa đảo có tình tiết tăng nặng (Điều 339-4 Bộ luật Hình sự) và tội rửa tiền (Điều 19 Luật Phòng chống Rửa tiền); theo Điều 43 Luật Phòng chống Tác hại của Tội phạm Lừa đảo, số tiền nạn nhân bị lừa càng lớn thì khung hình phạt càng cao. Nhận giấy mời làm việc của cảnh sát hay bị đưa tài khoản vào diện cảnh báo chưa có nghĩa là bạn đã bị truy tố. Luật có hai cơ chế giảm nhẹ khác nhau: người tự thú và trong thời hạn luật định trả đủ số tiền đã hòa giải hoặc thỏa thuận với nạn nhân có thể được giảm hoặc miễn hình phạt (Điều 46); người khai nhận tội trong suốt giai đoạn điều tra và ở mọi cấp xét xử, đồng thời trả đủ trong thời hạn, có thể được giảm hình phạt (Điều 47). Có được áp dụng hay không là do tòa quyết định theo từng vụ.
Chỉ đưa tài khoản, không đi rút tiền thì có phải chịu trách nhiệm không?
Có thể. Điều 22 Luật Phòng chống Rửa tiền về nguyên tắc cấm giao tài khoản của mình cho người khác hoặc để người khác sử dụng. Người vi phạm, tùy mức độ, sẽ bị cảnh sát ra quyết định cảnh cáo (khoản 2 Điều 22), hoặc bị xử lý hình sự trong những trường hợp như có hẹn nhận hay đã nhận tiền công, hoặc giao từ ba tài khoản trở lên (Điều 22 khoản 3). Có phạm thêm tội giúp sức lừa đảo hay rửa tiền hay không thì phải xét theo tình tiết từng vụ. Điều kiện cấu thành, ranh giới giữa cảnh cáo và xử lý hình sự được giải thích trong bài cho người khác dùng tài khoản và giúp sức lừa đảo. Về thực tiễn xét xử, Đại Hội đồng Hình sự của Tòa án Tối cao Đài Loan trong quyết định 108-Tai-Shang-Da-3101 (năm 2020) cho rằng: đưa thẻ rút tiền và mã PIN cho người không quen biết thì bản thân việc đó chưa phải hành vi rửa tiền, nên người đưa không phải là người trực tiếp phạm tội rửa tiền thông thường theo Điều 14 khoản 1 của luật khi đó; nhưng nếu biết tài khoản có thể được dùng để nhận và rút tiền do phạm tội mà có mà vẫn đưa với ý định giúp sức, thì bị xử là người giúp sức tội rửa tiền thông thường. Số điều trong quyết định là theo luật lúc đó; hiện nay tội rửa tiền thông thường nằm ở Điều 19. Điều 2 và 19 hiện hành quy định về hành vi rửa tiền; Điều 22 quy định riêng về giao tài khoản, kèm các ngoại lệ. Với hành vi xảy ra trước khi luật thay đổi, phải chọn luật theo Điều 2 Bộ luật Hình sự. Việc có đủ yếu tố phạm tội vẫn phụ thuộc chứng cứ của từng vụ.
Rút tiền, chuyển tiền hộ (việc người Đài Loan gọi là “車手”) có thể phạm tội gì?
Nếu bạn biết tiền là do lừa đảo mà có, hoặc đoán được khả năng đó mà vẫn giúp rút hay chuyển tiền (lỗi cố ý gián tiếp), và vụ việc có một trong các tình tiết tại Điều 339-4, chẳng hạn từ ba người trở lên cùng thực hiện, thì có thể phạm tội lừa đảo có tình tiết tăng nặng: phạt tù từ một đến bảy năm, có thể phạt thêm tiền đến 1 triệu Đài tệ.
Đồng thời, việc nhận, giữ hoặc sử dụng tiền do người khác phạm tội mà có, hoặc giúp che giấu số tiền đó hay nguồn gốc của nó, có thể cấu thành thêm tội rửa tiền thông thường theo Điều 19 Luật Phòng chống Rửa tiền. Nếu số tiền bị rửa từ 100 triệu Đài tệ trở lên: phạt tù từ ba đến mười năm, kèm phạt tiền đến 100 triệu Đài tệ; nếu dưới 100 triệu Đài tệ: phạt tù từ sáu tháng đến năm năm, kèm phạt tiền đến 50 triệu Đài tệ. Bị xử cả hai tội rồi tổng hợp hình phạt, hay chỉ bị xử theo tội nặng hơn, là tùy cách thực hiện cụ thể trong từng vụ. Về thực tiễn, Đại Hội đồng Hình sự của Tòa án Tối cao (quyết định số 1797, ngày 23/2/2022) cho rằng thành viên nhóm lừa đảo phụ trách rút tiền, khi đã rút được số tiền nạn nhân chuyển vào tài khoản đứng tên người khác (人頭帳戶) do nhóm kiểm soát, là đã phạm tội rửa tiền thông thường; còn xử lý cùng tội lừa đảo tăng nặng ra sao thì vẫn xét theo từng vụ. Quyết định này dẫn Điều 14 khoản 1 của luật lúc đó. Hiện nay, hành vi và hình phạt về rửa tiền được quy định tại Điều 2 và 19. Nếu hành vi xảy ra trước khi luật thay đổi, Điều 2 Bộ luật Hình sự quyết định phiên bản luật được áp dụng; nhận định trong quyết định cũ phải được đọc trong bối cảnh đó.
Số tiền lừa đảo lớn thì khung hình phạt tăng đến mức nào?
Theo Điều 43 Luật Phòng chống Tác hại của Tội phạm Lừa đảo, khi phạm tội theo Điều 339-4 mà tài sản hoặc lợi ích nạn nhân bị lừa giao ra đạt từ 1 triệu Đài tệ, hình phạt là tù từ ba đến mười năm, có thể phạt thêm tiền đến 30 triệu Đài tệ; từ 10 triệu Đài tệ: tù từ năm đến mười hai năm, có thể phạt thêm tiền đến 300 triệu Đài tệ; từ 100 triệu Đài tệ: tù từ bảy năm trở lên, có thể phạt thêm tiền đến 500 triệu Đài tệ.
Mốc tính là số tiền nạn nhân đã giao ra, không phải tiền công mà người rút tiền được trả. Trong từng vụ, số tiền được xác định thế nào là do tòa đánh giá dựa trên chứng cứ.
犯刑法第三百三十九條之四之罪，使人交付之財物或財產上利益達新臺幣一百萬元者，處三年以上十年以下有期徒刑，得併科新臺幣三千萬元以下罰金。使人交付之財物或財產上利益達新臺幣一千萬元者，處五年以上十二年以下有期徒刑，得併科新臺幣三億元以下罰金。使人交付之財物或財產上利益達新臺幣一億元者，處七年以上有期徒刑，得併科新臺幣五億元以下罰金。（詐欺犯罪危害防制條例第43條）
Tóm tắt không chính thức: Phạm tội lừa đảo có tình tiết tăng nặng khiến người khác giao tài sản từ một triệu, mười triệu hoặc một trăm triệu Đài tệ trở lên thì chịu khung hình phạt tăng dần theo Điều 43.
Vì sao tin tuyển dụng “việc nhẹ lương cao” thường là cách tìm người rút tiền?
Nhóm lừa đảo hay đăng tin tuyển dụng hứa lương cao bất thường, mô tả công việc mập mờ (ví dụ “điều chuyển vốn giữa các ngân hàng”, “hỗ trợ thu tiền”) để nhắm vào người đang cần tiền gấp; thực chất là bắt bạn đưa tài khoản, hoặc đi rút tiền, chuyển tiền mặt hộ. Nếu bên tuyển dụng đòi tài khoản ngân hàng, thẻ ATM, mã PIN, hoặc sắp xếp cho bạn rút tiền ở cửa hàng tiện lợi hay cây ATM rồi đưa cho người lạ, đó là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Hãy dừng ngay và xác minh bên tuyển dụng là ai, đừng đợi đến khi nhận giấy mời của cảnh sát mới tự hỏi việc đó có hợp pháp không.
Nhận giấy mời của cảnh sát hoặc bị cảnh báo tài khoản có nghĩa là đã bị truy tố không?
Không. Giấy mời làm việc (到案說明通知書) thường là cảnh sát mời người liên quan đến trình bày trong giai đoạn điều tra. Còn tài khoản bị cảnh báo (警示帳戶) là khi cơ quan cảnh sát tư pháp (司法警察機關, cơ quan điều tra hình sự) điều tra vụ lừa đảo và báo ngân hàng đưa tài khoản bị nghi dùng để lừa đảo vào diện cảnh báo, tạm dừng mọi giao dịch (Điều 9 khoản 4 Luật Phòng chống Tác hại của Tội phạm Lừa đảo). Cả hai đều chưa phải là truy tố.
Có truy tố hay không là do công tố viên quyết định sau khi điều tra và xem xét chứng cứ, nên khi nhận giấy mời hoặc thấy tài khoản bị cảnh báo, hãy tận dụng thời gian trước buổi làm việc để chuẩn bị. Xem hướng dẫn về giấy mời làm việc của cảnh sát; nếu sau đó nhận giấy triệu tập của công tố viên hoặc vụ án đi đến xét xử sau khi bị truy tố, hãy đọc các bài tương ứng.
Khi làm việc với cảnh sát hoặc bị hỏi cung, bạn có những quyền gì?
Theo Điều 95 Bộ luật Tố tụng Hình sự, trước khi hỏi cung, cơ quan tiến hành phải cho bị cáo biết: nghi vấn phạm tội và toàn bộ tội danh bị cáo buộc; quyền giữ im lặng; quyền chọn luật sư bào chữa; và quyền yêu cầu điều tra chứng cứ có lợi. (“Bị cáo” – 被告 – là từ luật Đài Loan dùng ngay từ giai đoạn điều tra, tương đương cả “bị can” lẫn “bị cáo” ở Việt Nam.) Trong giai đoạn điều tra, luật sư bào chữa được có mặt khi công tố viên, cán bộ điều tra của viện công tố (檢察事務官) hoặc cảnh sát tư pháp hỏi, được ghi chép và phát biểu ý kiến (Điều 245 khoản 2). Quyền này chỉ bị hạn chế hoặc cấm theo những căn cứ luật định, chẳng hạn có căn cứ thực tế cho thấy nguy cơ tiêu hủy, làm giả, sửa chữa chứng cứ hoặc thông đồng với đồng phạm hay nhân chứng, hoặc luật sư có hành vi không đúng mực đủ ảnh hưởng đến trật tự điều tra.
訊問被告應先告知下列事項：一、犯罪嫌疑及所犯所有罪名……二、得保持緘默，無須違背自己之意思而為陳述。三、得選任辯護人……四、得請求調查有利之證據。（刑事訴訟法第95條第1項）
Tóm tắt không chính thức: Trước khi hỏi cung, cơ quan tiến hành phải báo cho bị cáo biết nghi vấn và tội danh, quyền giữ im lặng, quyền chọn luật sư và quyền yêu cầu điều tra chứng cứ có lợi.
Tự thú hay sớm hòa giải có giúp giảm hình phạt không?
Luật có quy định giảm hoặc miễn hình phạt, nhưng có được áp dụng hay không là do tòa quyết định theo từng vụ. Theo Điều 46 Luật Phòng chống Tác hại của Tội phạm Lừa đảo, người phạm tội lừa đảo mà tự thú, và trong vòng sáu tháng kể từ ngày tự thú đã trả đủ toàn bộ số tiền hòa giải hoặc thỏa thuận với nạn nhân, thì có thể được giảm hoặc miễn hình phạt. Nếu nhờ đó mà cơ quan chức năng bắt được người khởi xướng, cầm đầu, điều khiển hoặc chỉ huy tổ chức lừa đảo, hoặc thu giữ được toàn bộ tài sản, lợi ích mà mọi nạn nhân đã giao cho tổ chức, thì có thể được miễn hình phạt (khoản 2 của cùng điều).
Điều 47 thì khác: người khai nhận tội trong suốt giai đoạn điều tra và ở mọi cấp xét xử, đồng thời trong vòng sáu tháng kể từ lần đầu khai nhận trước công tố viên đã trả đủ số tiền hòa giải hoặc thỏa thuận với nạn nhân, chỉ có thể được giảm hình phạt, không được miễn. Chỉ khi nhờ đó bắt được người khởi xướng, cầm đầu, điều khiển hoặc chỉ huy tổ chức lừa đảo, hoặc thu giữ được toàn bộ tài sản, lợi ích mà mọi nạn nhân đã giao cho tổ chức, thì mới có thể được giảm hoặc miễn hình phạt (khoản 2 của cùng điều). Có được áp dụng thực tế hay không còn tùy tình tiết và trình tự thời gian của từng vụ, nên cần luật sư cùng xem xét.
Dù bạn đã nhận giấy mời của cảnh sát, tài khoản đã bị cảnh báo, hay chỉ chưa chắc mình có dính đến tội lừa đảo tăng nặng và rửa tiền hay không, hãy hỏi luật sư trước khi trình bày để làm rõ hành vi của mình và cách ứng phó. Trang này chỉ cung cấp thông tin chung, không phải tư vấn cho một vụ việc cụ thể.