Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.
Theo Luật Trợ giúp Pháp lý Đài Loan, người không đủ khả năng tài chính (無資力) gồm hộ thu nhập thấp, hộ thu nhập trung bình thấp, gia đình có hoàn cảnh đặc biệt, hoặc người có tài sản và thu nhập được tự do sử dụng dưới một mức nhất định (Điều 5 khoản 1). Trong vụ án hình sự, dù không thuộc các nhóm này, bạn vẫn có thể xin trợ giúp trong một số trường hợp, chẳng hạn bị điều tra về tội có mức phạt tối thiểu từ ba năm tù mà chưa có luật sư bào chữa (Điều 5 khoản 4). Đơn nộp tại chi nhánh của Quỹ Trợ giúp Pháp lý; chi nhánh xét rồi trả lời bằng văn bản, và nếu không đồng ý, bạn có 30 ngày để xin xem xét lại. Khi nhận ủy quyền, luật sư phải nói rõ mức thù lao hoặc cách tính; trong vụ án hình sự, luật sư không được thỏa thuận thù lao theo kết quả (Điều 39 Quy tắc Đạo đức Luật sư). Trang này không nêu giá cụ thể; chi phí thực tế luôn được giải thích trực tiếp trước khi ký ủy quyền.
Trợ giúp pháp lý là gì, ai được coi là không đủ khả năng tài chính?
Trợ giúp pháp lý là việc nhà nước hỗ trợ những người không đủ khả năng tài chính, hoặc vì lý do khác mà không được pháp luật bảo vệ thỏa đáng, bằng các hình thức như đại diện tố tụng, bào chữa, hỗ trợ tại tòa (輔佐) và tư vấn pháp luật (Điều 1, 4). Đơn vị thực hiện là Quỹ Trợ giúp Pháp lý (法律扶助基金會) (Điều 3).
Theo Điều 5 khoản 1, người không đủ khả năng tài chính là người thuộc một trong các trường hợp: hộ thu nhập thấp hoặc hộ thu nhập trung bình thấp theo Luật Trợ giúp Xã hội; gia đình có hoàn cảnh đặc biệt theo Điều 4 khoản 1 Điều lệ Trợ giúp Gia đình có Hoàn cảnh Đặc biệt; hoặc người có tài sản và thu nhập hằng tháng được tự do sử dụng dưới mức chuẩn do Quỹ quy định. Vì vậy, đừng vội cho rằng mình không đủ điều kiện chỉ vì không có giấy chứng nhận hộ nghèo.
Không thuộc hộ thu nhập thấp, có còn được xin trợ giúp không?
Có. Điều 5 khoản 4 còn quy định nhóm người “vì lý do khác mà không được pháp luật bảo vệ thỏa đáng”, được xin trợ giúp dù không đáp ứng điều kiện tài chính: người bị điều tra về tội có mức tù tối thiểu từ ba năm, hoặc vụ án do Tòa án Cấp cao xử sơ thẩm, mà chưa có luật sư bào chữa ở lần đầu bị lấy lời khai hoặc hỏi cung trong giai đoạn điều tra, hay trong lúc xét xử; bị cáo (被告; tại Đài Loan, cách gọi này còn dùng cho người đang bị điều tra, chưa bị truy tố ra tòa) hoặc người bị tình nghi là người dân tộc bản địa, chưa có luật sư bào chữa trong giai đoạn điều tra hoặc xét xử; người vì tổn thương hoặc khiếm khuyết về cấu trúc hệ thần kinh, chức năng tâm thần hay trí tuệ mà không thể trình bày đầy đủ, chưa có luật sư bào chữa trong giai đoạn điều tra hoặc xét xử, hoặc trong xét xử chưa có người đại diện mà thẩm phán chủ tọa thấy cần có.
Ngoài ra còn có: ba trường hợp trên nhưng xảy ra trong vụ việc người chưa thành niên, khi đang điều tra hoặc xét xử mà chưa có người hỗ trợ (輔佐人) — tức các điểm 1–3 áp dụng cho người chưa thành niên; các vụ xét xử hoặc vụ việc người chưa thành niên khác chưa có người bào chữa, người đại diện hay người hỗ trợ mà thẩm phán chủ tọa thấy cần có; và các vụ có ý nghĩa lớn với lợi ích công cộng, được xã hội đặc biệt quan tâm, đặc biệt phức tạp hoặc tương tự, nếu Quỹ quyết định trợ giúp.
本法所稱因其他原因無法受到法律適當保護者，係指下列情形之一：一、涉犯最輕本刑為三年以上有期徒刑或高等法院管轄第一審案件，於偵查中初次詢（訊）問、審判中，未經選任辯護人。二、被告或犯罪嫌疑人具原住民身分，於偵查、審判中未經選任辯護人。三、因神經系統構造及精神、心智功能損傷或不全，無法為完全陳述，於偵查、審判中未經選任辯護人；或於審判中未經選任代理人，審判長認有選任之必要。四、前三款情形，於少年事件調查、審理中，未經選任輔佐人。五、其他審判、少年事件未經選任辯護人、代理人或輔佐人，審判長認有選任之必要。六、重大公益、社會矚目、重大繁雜或其他相類事件，經基金會決議。（法律扶助法第5條第4項）
Tóm tắt không chính thức: Người bị điều tra về một số tội nghiêm trọng, người dân tộc bản địa, người không thể trình bày đầy đủ, người chưa thành niên trong các trường hợp tương ứng, và trường hợp thẩm phán chủ tọa thấy cần, nếu chưa có người bào chữa, người đại diện hoặc người hỗ trợ, đều có thể được trợ giúp; các vụ có ý nghĩa lớn với lợi ích công cộng thì tùy Quỹ quyết định.
Vụ án hình sự có luôn phải xét khả năng tài chính không?
Không nhất thiết. Theo Điều 13 khoản 2, nếu bạn thuộc hộ thu nhập thấp, hộ thu nhập trung bình thấp hoặc gia đình có hoàn cảnh đặc biệt (Điều 5 khoản 1 điểm 1–2), hoặc thuộc các trường hợp tại Điều 5 khoản 4 điểm 1–5 (các vụ án hình sự nêu trên, người dân tộc bản địa, người khuyết tật tâm thần – trí tuệ, vụ việc người chưa thành niên, trường hợp thẩm phán chủ tọa thấy cần), thì khi xin trợ giúp không phải xét khả năng tài chính. Với các vụ vì lợi ích công cộng tại điểm 6, có xét khả năng tài chính hay không là do Quỹ quyết định (Điều 13 khoản 5).
Nộp đơn xin trợ giúp pháp lý thế nào, cần chuẩn bị gì?
Đơn có thể nộp bằng lời nói hoặc bằng văn bản tại chi nhánh của Quỹ (Điều 17). Trong đơn cần nêu: thông tin nhân thân của người xin; bạn thuộc trường hợp nào tại Điều 5, kèm giấy tờ chứng minh; trình bày vụ việc và chứng cứ liên quan; và loại trợ giúp bạn cần. Nếu nộp bằng lời nói, chi nhánh sẽ ghi lại và đưa bạn xác nhận, ký tên.
Nếu đơn chưa đúng hình thức, chi nhánh phải báo cho bạn một thời hạn để bổ sung. Khi đi nộp, nên mang theo giấy tờ tùy thân, giấy tờ liên quan đến vụ án (như giấy mời của cảnh sát hoặc giấy triệu tập của công tố viên) và giấy tờ chứng minh bạn thuộc diện được trợ giúp, nếu có.
Đơn được xét ra sao? Bị từ chối thì làm gì?
Nếu đơn đáp ứng điều kiện và đúng hình thức, chi nhánh sẽ quyết định chấp thuận trợ giúp. Quyết định bằng văn bản ghi rõ loại trợ giúp, trợ giúp toàn bộ hay một phần, khoản thù lao và chi phí bạn phải chia sẻ cùng thời hạn nộp, lý do trợ giúp và luật sư được phân công (Điều 18).
Nếu bạn — người xin hoặc người đang được trợ giúp — không đồng ý với quyết định của hội đồng thẩm tra thuộc chi nhánh, bạn có thể trình bày lý do bằng lời nói hoặc văn bản để xin Quỹ xem xét lại, trong vòng 30 ngày kể từ khi nhận văn bản quyết định. Quyết định sau khi xem xét lại là quyết định cuối cùng, không thể khiếu nại tiếp (Điều 36 khoản 1 và 4).
Phí luật sư được tính thế nào?
Khi nhận ủy quyền, luật sư phải nói rõ cho khách hàng mức thù lao hoặc cách tính, tốt nhất là bằng văn bản (Điều 39 khoản 1 Quy tắc Đạo đức Luật sư). Đây là nghĩa vụ đạo đức nghề nghiệp của luật sư, không phải chuyện mặc cả tùy ý.
Trang này không nêu giá, mức giá thị trường hay báo giá. Mỗi vụ việc ở một giai đoạn tố tụng khác nhau, có vấn đề tranh chấp phức tạp khác nhau; các khoản phí và cách tính cụ thể luôn được giải thích trực tiếp và xác nhận bằng văn bản trước khi ký ủy quyền.
Vụ án hình sự có thể thỏa thuận “thắng mới trả tiền” không?
Không. Luật sư không được thỏa thuận thù lao dựa trên kết quả của vụ việc hôn nhân gia đình, vụ án hình sự hoặc vụ việc người chưa thành niên (Điều 39 khoản 2). Ngoại lệ đi kèm chỉ dành cho một số tranh chấp về tài sản trong vụ việc gia đình, không áp dụng cho vụ án hình sự. Nói cách khác, thù lao bào chữa hình sự không thể, và không nên, lấy việc “thắng kiện” hay một kết quả nhất định làm điều kiện trả tiền.
律師應於與當事人成立委任關係時，向委任人明示其酬金數額或計算方法，且以文字說明為宜。律師不得就家事、刑事案件或少年事件之結果約定後酬。但下列家事事件於不違反家事事件應統合處理原則且基本身分關係已確定者，不在此限：一、家事事件法第三條第三項第三款之丙類財產權事件；二、家事事件法第三條第三項第六款之丙類財產權事件。（律師倫理規範第39條）
Tóm tắt không chính thức: Luật sư phải nói rõ thù lao hoặc cách tính, và không được thỏa thuận thù lao theo kết quả trong vụ việc gia đình, vụ án hình sự hoặc vụ việc người chưa thành niên, trừ ngoại lệ về một số vụ việc gia đình được liệt kê.
Khi nào nên hỏi ý kiến luật sư?
Hãy hỏi luật sư sớm nếu bạn chưa chắc mình có đủ điều kiện trợ giúp pháp lý không, cần xác định ngay quyền có người bào chữa trong giai đoạn điều tra hoặc xét xử, hoặc muốn hiểu phạm vi công việc và cách tính phí trước khi ký ủy quyền. Trang này là thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý cá nhân.