Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.
Nếu người lao động nước ngoài nghỉ việc không phép liên tục ba ngày và mất liên lạc (連續曠職三日失去聯繫, người Việt hay gọi là “bỏ trốn”), giấy phép tuyển dụng sẽ bị thu hồi. Trước khi thu hồi, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh có thể buộc bạn xuất cảnh ngay; sau khi thu hồi, cơ quan này phải buộc bạn xuất cảnh ngay (Điều 73 mục 3, Điều 74 khoản 1, khoản 2 Luật Dịch vụ Việc làm, 就業服務法). Nếu chủ thuê báo sai sự thật, bạn có thể khiếu nại với cơ quan lao động địa phương (Điều 56 khoản 2). Người có thể là nạn nhân mua bán người thì không bị cưỡng chế trục xuất trước khi có kết quả xác định (Điều 11 khoản 8 Luật Phòng chống Mua bán người, 人口販運防制法). Bài này không nói về thuyền viên được tuyển ở nước ngoài (境外僱用).
Rời chủ thuê, nghỉ việc không phép liên tục ba ngày và mất liên lạc thì hậu quả pháp lý là gì?
Luật Dịch vụ Việc làm quy định ba hậu quả. Một, chủ thuê (雇主) phải báo bằng văn bản cho cơ quan lao động địa phương, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và cảnh sát trong vòng 3 ngày (Điều 56 khoản 1). Hai, giấy phép tuyển dụng (聘僱許可) bị thu hồi (Điều 73 mục 3). Ba, trước khi thu hồi, cơ quan xuất nhập cảnh có thể buộc bạn xuất cảnh ngay; còn sau khi đã thu hồi thì, trừ khi luật này có quy định khác, bạn bị buộc xuất cảnh ngay và không được làm việc ở Đài Loan nữa (Điều 74 khoản 2, khoản 1).
Khi hợp đồng tuyển dụng chấm dứt và lý do cư trú không còn, nếu bạn đang có tranh chấp lao động (勞資爭議) với chủ thuê Đài Loan và vụ việc đang được giải quyết theo thủ tục tranh chấp, hoặc bạn bị tai nạn lao động (職業災害) và đang điều trị, thì Cục Di trú Quốc gia (移民署, NIA) có thể cho bạn tiếp tục cư trú (Điều 31 khoản 4 mục 5, mục 6 Luật Xuất nhập cảnh và Di trú, 入出國及移民法).
Đi làm ở chỗ khác khi chưa được cấp phép thì bị xử lý thế nào?
Người nước ngoài không được làm việc ở Đài Loan nếu chủ thuê chưa xin giấy phép (Điều 43 Luật Dịch vụ Việc làm). Vi phạm sẽ bị phạt tiền hành chính (罰鍰) từ 30.000 đến 150.000 Đài tệ (Điều 68 khoản 1), bị buộc xuất cảnh ngay và không được làm việc ở Đài Loan nữa. Nếu hết hạn mà không xuất cảnh, cơ quan xuất nhập cảnh có thể cưỡng chế xuất cảnh, và trước đó có thể đưa vào nơi lưu giữ (收容) (Điều 68 khoản 3, khoản 4). Làm cho một chủ thuê khác, không phải chủ thuê đã xin phép cho bạn, cũng khiến giấy phép tuyển dụng bị thu hồi (Điều 73 mục 1).
Từng làm việc bất hợp pháp (非法工作) là lý do để Cục Di trú Quốc gia có thể cấm bạn nhập cảnh, thời hạn ít nhất 1 năm và không quá 7 năm (Điều 18 khoản 1 mục 12, khoản 3 Luật Xuất nhập cảnh và Di trú).
Chủ thuê báo tôi mất liên lạc nhưng không đúng sự thật thì làm sao?
Bạn có thể khiếu nại với cơ quan lao động địa phương (當地主管機關). Nếu xác minh thấy báo cáo đó sai, cơ quan chủ quản trung ương phải hủy các quyết định đã đưa ra trước đó (Điều 56 khoản 2 Luật Dịch vụ Việc làm).
受聘僱外國人有遭受雇主不實之連續曠職三日失去聯繫通知情事者，得向當地主管機關申訴。經查證確有不實者，中央主管機關應撤銷原廢止聘僱許可及限令出國之行政處分。（就業服務法第56條第2項）
Tóm tắt không chính thức: người lao động bị chủ thuê báo sai là nghỉ việc không phép liên tục ba ngày và mất liên lạc có thể khiếu nại với cơ quan lao động địa phương; nếu xác minh là sai, cơ quan chủ quản trung ương phải hủy quyết định thu hồi giấy phép tuyển dụng và buộc xuất cảnh.
Chủ thuê hoặc công ty môi giới giữ hộ chiếu, thẻ cư trú của tôi có đúng luật không?
Luật Dịch vụ Việc làm cấm rõ việc này. Chủ thuê không được giữ trái phép hay chiếm đoạt hộ chiếu, thẻ cư trú hoặc tài sản của người lao động nước ngoài mình thuê (Điều 57 mục 8). Công ty môi giới (仲介) và nhân viên của họ không được giữ giấy phép, giấy tờ tùy thân hay giấy tờ liên quan khác trái với ý muốn của chủ thuê hoặc người lao động (Điều 40 khoản 1 mục 10). Vi phạm đều bị phạt tiền hành chính từ 60.000 đến 300.000 Đài tệ (Điều 67 khoản 1).
Luật Phòng chống Mua bán người cũng coi “giữ giấy tờ quan trọng” là một thủ đoạn bất hợp pháp (Điều 2 mục 1). Ai lợi dụng việc giữ giấy tờ tùy thân quan trọng để bắt người khác làm công việc có tiền công rõ ràng không tương xứng với sức lao động thì bị xử lý hình sự theo Điều 31 khoản 2.
Bị ép làm việc, bị hạn chế tự do: có phải là mua bán người không?
Có thể, nếu đủ điều kiện luật định. Mua bán người (人口販運) là việc, vì ý định bóc lột hoặc một cách cố ý, dùng các thủ đoạn bất hợp pháp như bạo lực, đe dọa, theo dõi, ràng buộc bằng nợ không chính đáng, giữ giấy tờ quan trọng… để bắt người khác lao động cưỡng bức, hoặc làm công việc có tiền công rõ ràng không tương xứng với sức lao động (Điều 2 mục 1 Luật Phòng chống Mua bán người). Khái niệm này của Đài Loan không hoàn toàn giống tội mua bán người trong luật Việt Nam.
Ai biết vụ việc nghi là mua bán người có thể báo cho cơ quan cảnh sát tư pháp địa phương (司法警察機關, cơ quan điều tra hình sự), và danh tính người báo phải được giữ bí mật (Điều 9 khoản 2, khoản 3). Nếu được xác định là nạn nhân, bạn sẽ được cấp giấy phép cư trú có hạn 1 năm khi làm đơn, và có thể xin giấy phép lao động (Điều 14 khoản 1, khoản 3). Nếu vì bị mua bán mà nạn nhân vi phạm quy định hình sự hoặc hành chính khác, nạn nhân có thể được giảm nhẹ hoặc miễn trách nhiệm (Điều 27).
疑似人口販運被害人於鑑別或鑑別異議結果決定前，不得強制驅逐出國（境）。（人口販運防制法第11條第8項）
Tóm tắt không chính thức: người có thể là nạn nhân mua bán người không bị cưỡng chế trục xuất trước khi có kết quả xác định có phải là nạn nhân hay không (鑑別), hoặc kết quả giải quyết khiếu nại về việc xác định đó.
Ở quá hạn: tự ra trình diện xin về nước và bị bắt có khác nhau không?
Có khác. Nếu bạn ở quá hạn (逾期停留、居留) mà tự đến bày tỏ muốn về nước trước khi bị phát hiện, và Cục Di trú Quốc gia kiểm tra thấy bạn không bị hạn chế hoặc cấm xuất cảnh theo luật, thì Cục có thể cho bạn tự xuất cảnh trong vòng 10 ngày (Điều 2 khoản 2 Quy định xử lý việc cưỡng chế trục xuất người nước ngoài, 外國人強制驅逐出國處理辦法). Còn nếu bị bắt vì không rõ nơi ở (行蹤不明), bạn thuộc trường hợp có thể bị cưỡng chế trục xuất (khoản 1 mục 3 cùng điều).
Ở quá hạn bị phạt tiền hành chính từ 10.000 đến 50.000 Đài tệ; nếu có lý do đặc biệt và được cơ quan chủ quản chấp thuận, mức phạt có thể được giảm hoặc miễn (Điều 74-1 khoản 2, khoản 4 Luật Xuất nhập cảnh và Di trú).
Đường dây 1955 giúp được gì?
Đường dây tư vấn và khiếu nại lao động 1955 (1955勞工諮詢申訴專線) hoạt động 24 giờ, cả năm không nghỉ, miễn phí, có nhiều thứ tiếng. Bạn có thể gọi để được tư vấn, khiếu nại, hỏi thông tin về trợ giúp pháp lý, được giới thiệu nơi tạm lánh và bảo vệ, và có phiên dịch trực tuyến ngay (theo Cục Phát triển Lực lượng Lao động, 勞動力發展署). Ngoài tiếng Trung, đường dây có tiếng Thái, Indonesia, Việt và Anh. Đơn khiếu nại sẽ được chuyển cho cơ quan lao động địa phương hoặc cơ quan cảnh sát tư pháp để xử lý theo luật (theo trang Quyền lợi lao động người nước ngoài, 外國人勞動權益網).
Theo Cục Cảnh sát Quốc gia (警政署), vào ban đêm, hoặc khi danh sách phiên dịch của cảnh sát không có người phù hợp, cảnh sát sẽ gọi 1955 hoặc 1990 để nói chuyện ba bên. Nhân viên công ty môi giới không được làm phiên dịch trong vụ án liên quan đến việc môi giới của chính họ.
Tôi có được trợ giúp pháp lý không?
Người nước ngoài được đưa sang làm việc theo Điều 46 khoản 1 mục 8 đến mục 10 Luật Dịch vụ Việc làm (tức lao động di trú), sau khi ký bản cam kết thì được coi là không có khả năng tài chính, không cần xét tài chính (Điều 13 khoản 3 mục 1 Luật Trợ giúp pháp lý, 法律扶助法). Theo Quỹ Trợ giúp pháp lý (法律扶助基金會), nhóm này gồm người làm đánh bắt hải sản, giúp việc gia đình, chăm sóc tại cơ sở, chăm sóc tại gia đình, chăm sóc lưu động, sản xuất, xây dựng hoặc công việc khác do cơ quan chủ quản trung ương chỉ định. Người không có quốc tịch Đài Loan phải thuộc một trong các trường hợp như: đang cư trú hợp pháp ở Đài Loan; mất quyền cư trú vì lý do không phải lỗi của mình; là nạn nhân hoặc người có thể là nạn nhân trong vụ mua bán người (Điều 14 khoản 1).
Số điện thoại toàn quốc của Quỹ Trợ giúp pháp lý là 412-8518 (gọi thẳng từ máy bàn; gọi từ di động thì thêm 02 phía trước). Dịch vụ tư vấn pháp lý của Quỹ không giới hạn đối tượng. Về điều kiện và chi phí, xem Trợ giúp pháp lý và phí luật sư trong vụ án hình sự Đài Loan. Bài viết này là thông tin chung, không phải ý kiến pháp lý cho vụ việc của bạn.