Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.
Xúc phạm công khai (Điều 309 Bộ luật Hình sự) và phỉ báng (Điều 310) đều là tội chỉ truy tố khi có yêu cầu của người có quyền yêu cầu truy tố (告訴乃論). Người có quyền phải nộp yêu cầu trong vòng sáu tháng kể từ khi biết người vi phạm là ai. Phán quyết 113-Hsien-Pan-3 của Tòa án Hiến pháp đã thu hẹp phạm vi xử phạt tội xúc phạm công khai: tòa phải xét lời nói trong bối cảnh cụ thể, xem có vượt quá mức mà người bình thường có thể chịu đựng hợp lý hay không. Chỉ nói lời khó nghe thì chưa chắc đã thành tội. Tên hai tội này nghe gần với tội làm nhục người khác hay tội vu khống trong luật Việt Nam, nhưng điều kiện ở Đài Loan không giống, nên đừng đồng nhất.
Xúc phạm công khai và phỉ báng khác nhau thế nào?
Xúc phạm công khai là dùng lời lẽ hạ thấp danh dự người khác ở nơi công khai mà không cần nêu sự việc cụ thể nào (Điều 309), thường là chửi bới chung chung hoặc công kích cá nhân. Phỉ báng là nêu ra hoặc truyền lại một sự việc cụ thể đủ để làm tổn hại danh dự người khác, với ý định lan truyền cho nhiều người biết (Điều 310 khoản 1). Vì vậy, cách chứng minh và cách bào chữa của hai tội cũng khác nhau.
Cứ nói lời khó nghe là phạm tội xúc phạm công khai phải không?
Không hẳn. Theo Phán quyết 113-Hsien-Pan-3, tòa án phải xét lời nói trong bối cảnh cụ thể: người nói có cố ý công khai hạ thấp danh dự người khác đến mức vượt quá sức chịu đựng hợp lý của một người bình thường hay không. Tòa còn phải cân nhắc lời nói đó ảnh hưởng đến danh dự người kia ra sao, và nó có giá trị tích cực nào không, như góp phần tranh luận việc chung, là một hình thức văn học, nghệ thuật, hay có giá trị học thuật, chuyên môn. Chỉ khi trong vụ việc đó danh dự của người kia đáng được bảo vệ hơn tự do ngôn luận của người nói thì mới bị phạt.
Phán quyết này cũng cho rằng hình phạt giam giữ ngắn hạn của tội xúc phạm công khai chỉ nên dành cho trường hợp xâm phạm danh dự nghiêm trọng, ví dụ đăng lên mạng hoặc phát tán qua tin nhắn, thiết bị điện tử, có thể gây thiệt hại nghiêm trọng kéo dài, dồn tích hoặc lan rộng. Tức là việc đăng trên mạng là một yếu tố tòa cân nhắc, chứ không phải cứ đăng lên mạng là tự động có trách nhiệm hình sự. Cần lưu ý: Tòa án Hiến pháp không tuyên bố tội xúc phạm công khai là vi hiến. Tòa thu hẹp phạm vi xử phạt rồi xác định điều luật vẫn hợp hiến trong phạm vi đó, và cho rằng từ “xúc phạm” (侮辱) không trái nguyên tắc luật phải rõ ràng. Phần phán quyết xem xét các bản án cụ thể (từ mục thứ ba của phần quyết định trở đi) không được tóm tắt ở đây. Mỗi vụ việc vẫn được xét theo tình tiết cụ thể.
Nguồn: Tòa án Hiến pháp Đài Loan, tóm tắt Phán quyết 113-Hsien-Pan-3 (ngày 26 tháng 4 năm 2024) ↗
所處罰之公然侮辱行為，係指依個案之表意脈絡，表意人故意發表公然貶損他人名譽之言論，已逾越一般人可合理忍受之範圍；經權衡該言論對他人名譽權之影響，及該言論依其表意脈絡是否有益於公共事務之思辯，或屬文學、藝術之表現形式，或具學術、專業領域等正面價值，於個案足認他人之名譽權應優先於表意人之言論自由而受保障者。（憲法法庭113年憲判字第3號判決主文第1項）
Tóm tắt không chính thức: Khi xét tội xúc phạm công khai, tòa phải xem bối cảnh lời nói, mức độ ảnh hưởng đến danh dự, và giá trị của lời nói đối với việc chung, văn học nghệ thuật hay học thuật, chuyên môn.
Chứng minh được điều mình nói là sự thật thì có bị phạt tội phỉ báng không?
Theo Điều 310 khoản 3, nếu chứng minh được sự việc mình nêu ra là có thật thì không bị phạt. Ngoại lệ: nếu sự việc đó thuộc đời tư, đạo đức cá nhân và không liên quan đến lợi ích công cộng, thì dù chứng minh được là thật vẫn không được miễn trách nhiệm. Chuyện đó có thuộc đời tư, có liên quan đến lợi ích công cộng hay không, phải xét theo tình tiết từng vụ. Phán quyết 112-Hsien-Pan-8 của Tòa án Hiến pháp (năm 2023), bổ sung cho Giải thích số 509 của Tư pháp Viện, cho rằng: với chuyện liên quan đến lợi ích công cộng, dù người nói không chứng minh được là sự thật, nhưng nếu trước khi nói đã kiểm chứng một cách hợp lý và dựa vào chứng cứ có trong tay thì có thể tin một cách khách quan, hợp lý rằng nội dung là thật, thì vẫn không bị phạt. Đã kiểm chứng hợp lý hay chưa do tòa cân nhắc theo từng vụ. Chuyện đời tư không liên quan đến lợi ích công cộng vẫn xử lý theo phần ngoại lệ nói trên.
對於所誹謗之事，能證明其為真實者，不罰。但涉於私德而與公共利益無關者，不在此限。（刑法第310條第3項）
Tóm tắt không chính thức: Chứng minh được điều bị cho là phỉ báng là sự thật thì không bị phạt, trừ chuyện đời tư không liên quan đến lợi ích công cộng.
Chửi người khác hoặc chia sẻ lại trên mạng có bị phạt nặng hơn không?
Có. Theo Điều 310 khoản 2, phỉ báng bằng cách phát tán chữ viết, hình ảnh bị phạt tù đến hai năm, giam giữ ngắn hạn hoặc phạt tiền đến 30.000 Đài tệ, nặng hơn phỉ báng bằng lời nói theo khoản 1 (tù đến một năm). Với tội xúc phạm công khai, như đã nói ở trên, Phán quyết Hiến pháp cũng coi việc đăng lên mạng hoặc phát tán qua phương tiện điện tử là yếu tố quan trọng khi tòa cân nhắc có phạt giam giữ ngắn hạn hay không, nhất là khi có thể gây thiệt hại nghiêm trọng kéo dài, dồn tích hoặc lan rộng.
Phải yêu cầu truy tố trong thời hạn bao lâu?
Theo Điều 314 Bộ luật Hình sự, cả hai tội đều chỉ truy tố theo yêu cầu. Theo Điều 237 Bộ luật Tố tụng Hình sự, người có quyền yêu cầu phải nộp trong vòng sáu tháng kể từ khi biết người vi phạm là ai. Quá hạn thì không thể yêu cầu truy tố người đó về cùng hành vi nữa. Nếu có nhiều người cùng có quyền yêu cầu, một người để quá hạn thì không ảnh hưởng đến những người còn lại.
Khi nào nên hỏi ý kiến luật sư?
Nếu bạn đang cân nhắc có nên yêu cầu truy tố hay không, đang chuẩn bị đơn và chứng cứ, hoặc đã nhận giấy mời của cảnh sát hay giấy triệu tập của công tố viên, nên hỏi luật sư trước. Lời qua tiếng lại ở nơi làm việc cũng có thể kéo theo thủ tục điều tra bắt nạt nơi làm việc; xem Bắt nạt nơi làm việc có thể thành vụ án hình sự không? Bài viết này là thông tin chung, không phải ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể.