Nhận giấy mời làm việc của cảnh sát thì phải làm gì?

Bài viết này dựa trên luật Đài Loan. Buổi tư vấn diễn ra bằng tiếng Trung; nếu cần phiên dịch, hãy cho chúng tôi biết khi gửi yêu cầu.

Giấy mời làm việc của cảnh sát là gì?

Khi cần điều tra hành vi bị nghi là phạm tội và thu thập chứng cứ, cảnh sát tư pháp (司法警察官 và 司法警察, người làm nhiệm vụ điều tra hình sự) có thể gửi giấy mời, yêu cầu người bị tình nghi đến để lấy lời khai (Điều 71-1 khoản 1). Giấy mời do thủ trưởng cơ quan cảnh sát ký; nội dung ghi trên giấy theo quy định về giấy triệu tập, gồm họ tên, vụ việc, ngày giờ và địa điểm phải có mặt (Điều 71-1 khoản 2 và Điều 71 khoản 2).

Giấy mời chỉ là yêu cầu người bị tình nghi đến trả lời câu hỏi; nhận giấy không có nghĩa là bạn đã bị truy tố. Buổi làm việc ở đồn cảnh sát cũng không phải phiên tòa, nhưng những gì bạn nói có thể trở thành chứng cứ khi điều tra hoặc xét xử sau này.

Nhận giấy mời rồi có thể không đến không?

Nếu đã được thông báo hợp lệ mà bạn không đến, lại không có lý do chính đáng, cảnh sát có thể đề nghị công tố viên ra lệnh áp giải để buộc bạn phải có mặt (Điều 71-1 khoản 1). Lý do có được coi là chính đáng hay không tùy từng trường hợp, ví dụ bạn bị ốm hoặc trùng lịch quan trọng khác do tòa án ấn định. Nếu không đến được, hãy báo trước cho đơn vị phụ trách bằng văn bản hoặc qua điện thoại và hỏi xem có đổi ngày được không, đừng im lặng bỏ qua giấy mời.

司法警察官或司法警察，因調查犯罪嫌疑人犯罪情形及蒐集證據之必要，得使用通知書，通知犯罪嫌疑人到場詢問。經合法通知，無正當理由不到場者，得報請檢察官核發拘票（刑事訴訟法第71條之1第1項）。

Tóm tắt không chính thức: Để điều tra và thu thập chứng cứ, cảnh sát có thể gửi giấy mời yêu cầu người bị tình nghi đến lấy lời khai; nếu đã được thông báo hợp lệ mà vắng mặt không có lý do chính đáng, cảnh sát có thể đề nghị công tố viên cấp lệnh áp giải.

Khi lấy lời khai, cảnh sát phải cho bạn biết gì và bạn có những quyền gì?

Điều 95 Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định những điều phải thông báo trước khi hỏi cung bị cáo (被告 — luật Đài Loan dùng từ này ngay từ giai đoạn điều tra, tương đương cả “bị can” lẫn “bị cáo” ở Việt Nam). Theo Điều 100-2, các quy định này cũng áp dụng khi cảnh sát tư pháp lấy lời khai người bị tình nghi, nghĩa là ngay tại đồn cảnh sát bạn đã có đủ các quyền sau.

• Bạn phải được cho biết mình bị nghi phạm tội gì và tất cả các tội danh bị nghi; nếu sau đó tội danh thay đổi, cảnh sát phải báo lại (Điều 95 khoản 1 mục 1).
• Bạn có quyền giữ im lặng, không bắt buộc phải khai trái ý mình (Điều 95 khoản 1 mục 2).
• Bạn có quyền chọn luật sư bào chữa. Nếu bạn thuộc hộ thu nhập thấp, hộ thu nhập trung bình thấp, là người dân tộc bản địa hoặc thuộc diện khác được trợ giúp pháp lý theo luật, bạn có thể yêu cầu trợ giúp pháp lý (Điều 95 khoản 1 mục 3).
• Bạn có quyền yêu cầu điều tra những chứng cứ có lợi cho mình (Điều 95 khoản 1 mục 4).

Nếu luật sư chưa có mặt mà bạn cho biết mình đã chọn luật sư, việc lấy lời khai phải dừng ngay, trừ khi bạn đồng ý tiếp tục (Điều 95 khoản 2).

Luật sư có được có mặt không, và làm được gì?

Được. Trong quá trình cảnh sát tư pháp điều tra, người bị tình nghi có thể chọn luật sư bào chữa bất cứ lúc nào (Điều 27 khoản 1). Luật sư được có mặt khi cảnh sát lấy lời khai, được ghi chép và trình bày ý kiến (Điều 245 khoản 2). Tuy nhiên, nếu có căn cứ thực tế cho thấy luật sư có thể gây hại cho bí mật quốc gia, tiêu hủy hay làm giả chứng cứ, thông đồng với đồng phạm hoặc nhân chứng, xâm phạm danh dự người khác, hoặc có hành vi không đúng mực ảnh hưởng đến trật tự điều tra, thì việc có mặt có thể bị hạn chế hoặc cấm, và lý do phải được ghi vào biên bản (Điều 245 khoản 2–3). Nếu vì vậy mà không còn luật sư nào khác đi cùng bạn, cảnh sát phải thông báo lại cho bạn quyền giữ im lặng và quyền chọn luật sư (Điều 245 khoản 4). Về nguyên tắc, luật sư phải được báo ngày, giờ và địa điểm lấy lời khai, trừ trường hợp khẩn cấp (Điều 245 khoản 6).

Buổi lấy lời khai có được ghi âm, ghi hình không?

Về nguyên tắc là có. Buổi lấy lời khai phải được ghi âm liên tục từ đầu đến cuối, khi cần thì ghi hình liên tục; ngoại lệ chỉ khi có tình huống khẩn cấp và điều đó được ghi rõ trong biên bản (Điều 100-1 khoản 1, áp dụng theo Điều 100-2). Nếu lời khai ghi trong biên bản không khớp với bản ghi âm, ghi hình, thì riêng phần không khớp đó không được dùng làm chứng cứ, trừ trường hợp ngoại lệ khẩn cấp nói trên (Điều 100-1 khoản 2). Vì vậy, trước khi ký, hãy đọc kỹ từng câu trong biên bản và yêu cầu sửa ngay tại chỗ nếu thấy sai.

Cảnh sát có được lấy lời khai vào ban đêm không?

Về nguyên tắc là không. Cảnh sát tư pháp không được lấy lời khai người bị tình nghi vào ban đêm, tức khoảng thời gian sau khi mặt trời lặn và trước khi mặt trời mọc (Điều 100-3 khoản 1 và 3). Ngoại lệ chỉ gồm: người được hỏi đồng ý rõ ràng; người bị áp giải hoặc bắt giữ đưa đến vào ban đêm và cần kiểm tra danh tính; được công tố viên hoặc thẩm phán cho phép; hoặc có tình huống khẩn cấp (Điều 100-3 khoản 1). Ngược lại, nếu chính bạn yêu cầu được lấy lời khai ngay, cảnh sát phải tiến hành ngay (Điều 100-3 khoản 2).

Cần chuẩn bị gì trước khi đến?

1. Kiểm tra vụ việc, ngày giờ và địa điểm ghi trên giấy mời, xem đơn vị gửi giấy có khớp với vụ việc không.
2. Lập dòng thời gian liên quan đến vụ việc và gom các chứng cứ khách quan như hóa đơn, tin nhắn, lịch sử cuộc gọi. Tách riêng điều bạn nhớ chắc với điều bạn chỉ suy đoán.
3. Bạn có thể chọn luật sư trước khi đến và nhờ luật sư đi cùng (Điều 27 khoản 1).
4. Đừng liên hệ riêng với người cùng bị điều tra hoặc người có thể là nhân chứng, để tránh bị cho là có nguy cơ thông đồng, gây bất lợi cho các bước tiếp theo.

Khi nào nên hỏi ý kiến luật sư?

Nên hỏi luật sư trước khi đến nếu vụ việc liên quan đến tội nặng, bạn chưa biết nên dùng quyền giữ im lặng thế nào, giấy mời hoặc vụ việc ghi trên đó không rõ ràng, hoặc bạn là một trong những người cùng bị điều tra. Vụ việc có bị chuyển lên viện công tố, bị truy tố hay được xử lý thế nào là tùy tình tiết và chứng cứ cụ thể. Bài viết này là thông tin chung, không phải tư vấn cho một vụ việc cụ thể.